Σε κρίσιμο σημείο καμπής η Ευρώπη
- Toυ Αγγελου Σταγκου, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 31/12/2010
Είναι πολλές οι ενδείξεις ότι το ευρωπαϊκό όραμα κινδυνεύει με κατάρρευση. Δεν συναρπάζει πλέον τους λαούς της Ευρώπης, καθώς εξασθενεί η συλλογική μνήμη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, η οικονομική κρίση ενισχύει την εσωστρέφεια και ταυτόχρονα δεν υπάρχουν στη σημερινή συγκυρία οι χαρισματικοί ηγέτες που θα μπορούσαν να σύρουν τα πλήθη προς την ευρωπαϊκή ιδέα. Η Ευρωπαϊκή Ενωση μοιάζει να έχει μείνει από καύσιμα, καθώς ο πυρήνας της, η Ευρωζώνη, παραπαίει, δείχνει να χάνει τη συνοχή της και ανά πάσα στιγμή μπορεί να διαλυθεί, σύμφωνα με πολλούς παρατηρητές. Το ερώτημα για τους περισσότερους από αυτούς είναι αν η έλλειψη συνοχής στην Ευρωζώνη θα καταστρέψει το ευρώ ή αν το ευρώ, που είναι ο συνεκτικός κρίκος, θα καταστρέψει την Ε. Ε., καθώς αυτή την εποχή δέχεται δυνατά χτυπήματα από παντού.
Βεβαίως, όλοι όσοι ανησυχούν αναρωτιούνται εύλογα ποιες είναι οι προθέσεις της Γερμανίας. Η Γερμανία είναι η ατμομηχανή της Ευρώπης, είναι η μεγαλύτερη χώρα, επιβάλλει τις οικονομικές πολιτικές και από αυτήν εξαρτάται το παρόν και το μέλλον της Ευρωζώνης και της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Δεν είναι λίγοι εκείνοι που διακρίνουν διάθεση αποστασιοποίησης της Γερμανίας από την ευρωπαϊκή ιδέα, ενώ άλλοι τόσοι επισημαίνουν τη βούλησή της να ηγεμονεύσει ολοκληρωτικά στην ήπειρό μας. Οι πρώτοι μάλλον πρέπει να περιμένουν έως ότου δικαιωθούν από τις εξελίξεις. Προς το παρόν, το Βερολίνο αναγνωρίζει ότι η γερμανική οικονομία ευνοείται από το ευρώ. Ταυτόχρονα ξέρει ότι θα ήταν πολύ επικίνδυνη πολιτικά για τη Γερμανία ενδεχόμενη αποχώρησή της από την Ευρωπαϊκή Ενωση. Η συλλογική μνήμη εξασθενεί, αλλά η ιστορία του 19ου και, κυρίως, του 20ού αιώνα δεν έχει αναθεωρηθεί. Οι δεύτεροι αισθάνονται από τώρα δικαιωμένοι. Αντικειμενικά, η Γερμανία ήδη ηγεμονεύει στην Ευρώπη…
Ωστόσο, πέρα από τις δικαιολογημένες ανησυχίες, την ομιχλώδη πραγματικότητα και τα ερωτήματα για τη στάση της Γερμανίας, καταγράφονται και σκέψεις που συμβάλλουν ώστε να γίνει αντιληπτή στις σωστές της διαστάσεις η σημερινή κατάσταση στην Ευρωπαϊκή Ενωση. Αναμφίβολα το όραμα έχει χάσει τη λάμψη του, σίγουρα η οικονομική κρίση ενισχύει την εσωστρέφεια και είναι αλήθεια ότι δεν υπάρχουν ηγέτες μεγάλου βεληνεκούς αυτή την εποχή. Από την άλλη πλευρά, είναι επίσης αλήθεια ότι η ευρωπαϊκή ιδέα προχωρούσε πάντα με αργά βήματα και μέσα από συμβιβασμούς. Τα πολιτικά και οικονομικά συμφέροντα των εταίρων ήταν πολύ συχνά αντικρουόμενα και εξίσου συχνά έπρεπε να εκχωρηθούν κυριαρχικά δικαιώματα που απαιτούσαν προσεκτικούς ελιγμούς και χειρισμούς. Οι γενιές όμως του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου ήταν ακόμη ζωντανές και καθοδηγούσαν, ενώ παράλληλα το όραμα φάνταζε φωτεινό και δικαιολογούσε τους συμβιβασμούς και την εκχώρηση κυριαρχικών δικαιωμάτων.
Η διαφορά σήμερα είναι πολλαπλή. Για να προχωρήσει από τώρα και στο εξής η ευρωπαϊκή ιδέα, πρέπει να γίνουν ουσιαστικά βήματα προς την οικονομική και πολιτική ενοποίηση, και αυτό απαιτεί εκχώρηση όχι απλά περιφερειακών κυριαρχικών δικαιωμάτων, αλλά κυριαρχικών δικαιωμάτων που θεμελιώνουν την κρατική υπόσταση του κάθε εταίρου. Επιπλέον, οι σημερινοί ηγέτες έχουν να αντιμετωπίσουν μια πρωτόγνωρη διεθνή οικονομική κρίση, στην οποία κυρίαρχο ρόλο παίζει ο παράγων «αγορές». Ενας άγνωστος «Χ» με άυλη υπόσταση, που αναγκάζει τις κυβερνήσεις να καταφεύγουν στις συμβουλές και τις υποδείξεις οικονομολόγων και τεχνοκρατών με ειδικές γνώσεις για να την αντιμετωπίσουν. Αρα, η δυνατότητά τους να πάρουν πολιτικές αποφάσεις και να δώσουν πολιτικές λύσεις μειώνεται σημαντικά όσο οι «αγορές» έχουν το πάνω χέρι.
Με αυτά τα δεδομένα εξηγούνται (μερικά, όχι ολικά) ο δισταγμός και η αμηχανία που επικρατούν απ’ άκρου εις άκρον της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Ειδικά η Ευρωζώνη βρίσκεται σε εξαιρετικά κρίσιμη καμπή και απαιτούνται μεγάλες, δύσκολες και γρήγορες αποφάσεις για να επιβιώσει και να προχωρήσει. Οι Ευρωπαίοι όμως δεν έχουν συνηθίσει σε τέτοιους ρυθμούς και τώρα οι όποιες αποφάσεις αφορούν τον σκληρό πυρήνα των κυριαρχικών δικαιωμάτων. Ας ελπίσουμε ότι οι καιροί μπορούν να περιμένουν…
