Ενας από τους λόγους που η Ελλάδα είναι τόσο χρεωμένη είναι και η στρεβλή χαλαρότητα που επικρατεί στον ευρύτερο κρατικό τομέα. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα της πολύ ακριβής εθελουσίας εξόδου στο λιμάνι του Πειραιώς, για την οποία κρατικός αξιωματούχος δήλωσε πως «δεν θα πληρώσει το κράτος, αλλά ο ΟΛΠ». Μα ποιος πληρώνει τις ζημιές του ΟΛΠ; Ασφαλώς το κράτος. Το ίδιο ισχύει και για την ευκολία με την οποία κρατικοί φορείς εκμεταλλεύονται τις εγγυήσεις του Δημοσίου για να κλείσουν διάφορες τρύπες. Κανείς αρμόδιος δεν μπορεί να βεβαιώσει σήμερα πόσες είναι αυτές οι εγγυήσεις, οι οποίες θα έπρεπε να προστεθούν στο χρέος του Δημοσίου. Επειδή όμως τα ψέματα τελείωσαν θα πρέπει όλοι οι υπεύθυνοι κρατικών φορέων, ΔΕΚΟ κ.λπ. να αντιληφθούν πως δεν μπορούν να συνεχίζουν να ξοδεύουν αλόγιστα και με διάφορες δικαιολογίες από τον κρατικό κορβανά.

• KYPIO APΘPO, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 22/12/2009
  

Η ενοποίηση της συνεχιζόμενης με την αρχική κατάρτιση, που ήταν μοιρασμένη, κυρίως, σε δύο υπουργεία, στο Εργασίας και το Παιδείας, αποτελεί μία από τις πρώτες σωστές αποφάσεις της νέας κυβέρνησης.

Η ευθύνη και η αρμοδιότητα για τη διαδικασία της «διά βίου κατάρτισης» πέρασε σε ένα υπουργείο, στο Παιδείας, τερματίζοντας έτσι τον διοικητικό διχασμό και τις έριδες που συνόδευαν τον θεσμό της κατάρτισης σχεδόν από τη γέννησή του.

Συνεπώς, η αρχική κατάρτιση, τα ΙΕΚ, τα ΚΕΚ, τα πάσης φύσεως διάσπαρτα εκπαιδευτικά προγράμματα, οι καταρτίσεις που συνδέονται με την απασχόληση, αλλά και η εκπαίδευση ενηλίκων, η εκπαίδευση των εκπαιδευτών, οι πιστοποιήσεις των επαγγελματικών δεξιοτήτων, οι συναφείς φορείς εντάσσονται κάτω από τη διοικητική ομπρέλα του Παιδείας. Τουλάχιστον αυτό προκύπτει από το Προεδρικό Διάταγμα για τις αρμοδιότητες των υπουργείων.

Οι αποφάσεις είναι καλές, αρκεί να συνοδεύονται και από σχεδιασμό στρατηγικής. Ιδιαίτερα όταν πρόκειται για προγράμματα στα οποία δεσμεύονται κοινοτικοί και εθνικοί πόροι, εμπλέκονται επιχειρηματίες, άνεργοι, μελετητές, διοικητικοί μηχανισμοί, δηλαδή μια μικρή αγορά με τα δικά της μικροχαρακτηριστικά. Κι ακριβώς επειδή μετά την απόφαση ενοποίησης δεν φάνηκε ποια στρατηγική γι’ αυτόν τον τομέα, θα ακολουθήσει η νέα κυβέρνηση, εμφανίζεται το παράδοξο να υπάρχουν ορφανά τα οποία κανένα υπουργείο δεν θέλει να υιοθετήσει. Κι αυτά δεν είναι άλλα από τα Κέντρα Επαγγελματικής Κατάρτισης, τα ΚΕΚ για τα οποία δεν είναι καθαρό ποιος θα τα ελέγχει, ποιος θα σχεδιάζει τις πολιτικές των προγραμμάτων και ποιο υπουργείο θα έχει την ευθύνη για την πληρωμή των προγραμμάτων τους;

Η υπουργός Παιδείας κ. Αννα Διαμαντοπούλου φαίνεται ότι δεν επιθυμεί να προσθέσει στον τομέα εποπτείας της ένα ακόμη προβληματικό κομμάτι που έχει συνδεθεί στο παρελθόν και με μικροσκάνδαλα, αναξιοκρατικές αναθέσεις, σπατάλες κοινοτικών κονδυλίων και χρηματοδοτήσεις εταιρειών που πρόσκεινται πότε στο ένα και πότε στο άλλο κόμμα. Ακριβώς για τους ίδιους λόγους, ούτε ο κ. Ανδρέας Λοβέρδος επιθυμεί να δώσει μάχη για τη διατήρηση των ΚΕΚ στο υπουργείο Εργασίας.

Η απομάκρυνση των πολιτικών από το γκρίζο παρελθόν είναι σωστό αλλά δεν αρκεί. Χρειάζεται να παίρνει κανείς και όλα εκείνα τα μέτρα για να μην αφήνει έκθετους ανέργους, εργαζόμενους και επιχειρηματίες, που έχουν επενδύσει σε αυτά τα προγράμματα. Διότι σήμερα κανείς δεν έχει ιδέα για το τι θα γίνει με τους 6 διαγωνισμούς, προϋπολογισμού 250 εκατομμυρίων ευρώ που «πάγωσαν» μετά τις εκλογές. Κι ας «τρέχουν» σήμερα προγράμματα ύψους άνω των 125 εκατομμυρίων ευρώ τα οποία παρακολουθούν πάνω από 9.000 άνεργοι σε μία περίοδο εξαιρετικά δύσκολη για την αγορά εργασίας.

• Tης Χριστινας Κοψινη, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 22/12/2009

• Του Νικου Κωνστανταρα, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 22/12/2009

Η κατολίσθηση στα στενά των Τεμπών, η οποία έκοψε την Ελλάδα στα δύο, μοιάζει με κάκιστο οιωνό σε μια εποχή όπου όλα φαίνονται να στραβώνουν, ύστερα από μια μακρόχρονη αλλά εύθραυστη ευημερία. Θα μπορούσε να ισχυριστεί κανείς ότι γίναμε σαν τους Τρώες του Καβάφη, καταραμένοι να βλέπουμε όλες μας τις προσπάθειες να καταλήγουν σε ήττα. Δεν είναι τίποτε άλλο, όμως, από την επιβεβαίωση του ελληνικού τοπίου – αυτού που καθόρισε την ιστορία και τον χαρακτήρα των Ελλήνων από την αρχαιότητα έως σήμερα.

Αυτή η ευκολία με την οποία η Ελλάδα «κόβεται στα δύο» είναι και η αιτία που ο αρχαίος ελληνικός πολιτισμός διαμορφώθηκε σε πόλεις-κράτη, οι οποίες τη μία συγκρούονταν, την άλλη συμμαχούσαν και, γενικώς, εξελίσσονταν με μια αυτονομία που επέτρεπε στην κάθε μία να ορίζει το δικό της πολίτευμα και, σε μεγάλο βαθμό, τη δική της ιστορία. Το «ελληνικό θαύμα», σε πολύ μεγάλο βαθμό, οφείλεται στα ψηλά βουνά με τα στενά περάσματά τους.

Τα Τέμπη και οι Θερμοπύλες ήταν και οι φυσικές πύλες που χώριζαν τον ελλαδικό χώρο σε βορρά και νότο, το πεδίο των μαχών εναντίον των Περσών, των Ρωμαίων και όσων άλλων ήθελαν να κατακτήσουν όλο τον ελλαδικό χώρο. Τα τελευταία χρόνια είναι και το αγαπημένο σημείο των αγροτών της γύρω περιοχής, οι οποίοι σαν μικρός στρατός μπορούν να επιβληθούν στον υπόλοιπο λαό και να ικανοποιήσουν τα αιτήματά τους με την ελάχιστη προσπάθεια. Και ενώ η Ελλάδα φαινόταν να εξελίσσεται, ο στενός, άκρως επικίνδυνος δρόμος που περνούσε μέσα από τα Τέμπη μάς υπενθύμιζε πάντα ότι οι Ελληνες ήταν ικανοποιημένοι να συνυπάρχουν με τις δυσκολίες του τοπίου, χωρίς να κάνουν σοβαρές προσπάθειες να εκσυγχρονίσουν τη χώρα τους. Μόνο όταν σκοτώθηκαν 21 παιδιά γυμνασίου σε τροχαίο το 2003 άρχισαν εργασίες για να παρακαμφθεί επιτέλους η θρυλική κοιλάδα από τα δεκάδες χιλιάδες αυτοκίνητα, φορτηγά και λεωφορεία που τη διέσχιζαν κάθε μέρα. Τα έργα δεν πρόλαβαν – το ιστορικό τοπίο ξαφνικά επιβλήθηκε πάλι στους ράθυμους σημερινούς κάτοικους αυτής της δύσκολης γης.

Τώρα, όπως η οικονομία μας οπισθοδρομεί, έτσι και οι συγκοινωνίες μας επιστρέφουν στην προ εθνικής οδού εποχή, στους στενούς δρόμους των ορεινών επαρχιών, των περασμένων δεκαετιών.

• Γεώργιος Μπαμπινιώτης | ΤΟ ΒΗΜΑ, Κυριακή 6 Δεκεμβρίου 2009

Προξενεί κατάπληξη ο τρόπος σκέψεως, οι προκατειλημμένες θέσεις, οι εμμονές και η μονομέρεια, ενίοτε και η «ιδεολογική τύφλωση» με την οποία αντιμετωπίζονται από μεμονωμένα κυρίως άτομα, που αυτοπροσδιορίζονται με διάφορους τίτλους, ορισμένα καίρια προβλήματα τής Εκπαίδευσής μας, καθώς και κάθε συλλογική προσπάθεια για την αντιμετώπισή τους. Ποιος δεν γνωρίζει λ.χ. ότι το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα, το ελληνικό δημόσιο σχολείο, με επιλογές και στρεβλώσεις που έχει υποστεί κατά καιρούς σε όλες τις βαθμίδες του, έχει φτάσει να παρέχει στα ελληνόπουλα μια μόρφωση ελάχιστα ικανοποιητική, ανεπαρκή για τις σημερινές ανάγκες, καθόλου ελκυστική για τους μαθητές, βαρετή και για τους διδάσκοντες, υποβαθμισμένη στη συνείδηση των γονέων και τής ελληνικής κοινωνίας γενικότερα;

Οσοι ασχολούμαστε με τα θέματα αυτά, σε επαφή με τη σχολική πράξη και την καθημερινότητα τού σχολείου και όχι με θεωρητικές συλλήψεις ή ιδεολογήματα για την Εκπαίδευση, έχουμε συνείδηση των μεγάλων υπαρκτών προβλημάτων. Ολοι ξέρουμε πόσα αναγκάζεται λ.χ. ο Ελληνας γονιός να πληρώνει για να καλύψει τα κενά και τις ανισότητες στη μόρφωση τού παιδιού του (για να μάθει ξένες γλώσσες, για να βοηθηθεί σε μαθήματα που υστερεί, στα φροντιστήρια για να μπει στο Πανεπιστήμιο, για κάποια αθλητική ή άλλη ενασχόληση τού παιδιού του κ.λπ.). Ολοι βιώνουμε πόσο έχει απαξιωθεί το σχολείο, ιδίως στη βαθμίδα τού Λυκείου, εξαιτίας τού τύπου «Λυκείου-Φροντιστηρίου» που έχει επιλεγεί από την Πολιτεία να ισχύει στην ελληνική εκπαίδευση. Και πόσο έχει απαξιωθεί μαζί ο ρόλος τού εκπαιδευτικού ιδίως στο Λύκειο, αλλά και στις άλλες βαθμίδες, όσο κι αν μερικοί εκπαιδευτικοί- λίγοι φρονώ- έχουν συμβάλει σ΄ αυτό. Ολοι ξέρουμε ότι το μέλλον ενός δεκαοχτάχρονου νέου κρίνεται από μια τρίωρη εξέταση, ότι η άμιλλα γίνεται πολύ συχνά σε επίπεδο απομνημονευτικής ικανότητας και ότι ετοιμάζεται έτσι η φυγή του σε πανεπιστήμια τού εξωτερικού ή σε κάποια ντόπια κολλέγια που παρέχουν πτυχία «αβρόχοις ποσί».

Εχει ενδιαφέρον λοιπόν- κοινωνικό και εκπαιδευτικό- πώς ορισμένοι συμπολίτες μας (εκπαιδευτικοί, δημοσιογράφοι ή και απλοί γονείς) ήσπανιότερα- και φορείς ακόμη, όταν μιλάς για τα μεγάλα προβλήματα τής Παιδείας μας, είτε μεταθέτουν τη συζήτηση είτε εθελοτυφλούν είτε αποπροσανατολίζουν τον κόσμο ως προς τα καυτά προβλήματα τής Εκπαίδευσης. Και μάλιστα όταν μιλάς όχι ως άτομο αλλά ως θεσμοθετημένος συλλογικός φορέας και όταν προτείνεις λύσεις, οι οποίες στηρίζονται σε έρευνες ειδικών, σε δουλειά φορέων που ασχολούνται με τα θέματα τής Εκπαίδευσης (όπως το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο) ή σε επίσημους εκπαιδευτικούς φορείς (ΔΟΕ, ΟΙΕΛΕ, ΠΟΣΔΕΠ κ.ά.) και – καθόλου λιγότερο- σε εκπαιδευτικούς τής μαχομένης Εκπαίδευσης.

Ετσι λ.χ. ενώ προτείνουμε τι πρέπει να γίνει για μια ουσιαστική αναβάθμιση ολόκληρου τού εκπαιδευτικού μας συστήματος, προβάλλεται ως κύριο θέμα αν θα ισχύσει η βάση τού 10 για μερικά ΤΕΙ και ελάχιστα Πανεπιστημιακά Τμήματα! Πρόκειται για ένα θέμα που λύνεται οριστικά με την αλλαγή στο περιεχόμενο και τον τρόπο εξέτασης για τα ΑΕΙ που προτείνει το Συμβούλιό μας στον Εθνικό Διάλογο για την Παιδεία. Γιατί φυσικά τέτοιο πρόβλημα προκύπτει όταν με ίδιας δυσκολίας θέματα εξετάζεις τόσο τους υποψηφίους για τους ηλεκτρολόγους-μηχανολόγους τού Πολυτεχνείου όσο και κάποιων Τμημάτων των ΤΕΙ! Με διαφορετικής δυσκολίας θέματα οι ίδιοι υποψήφιοι για τα ΤΕΙ θα συγκέντρωναν βαθμολογία από 12 έως 15!

Φτάσαμε να θεωρούμε ως μοναδικό σχεδόν θέμα τής Εκπαίδευσής μας τον τρόπο πρόσβασης στα ΑΕΙ, αντίληψη η οποία έχει αδρανοποιήσει μια ολόκληρη βαθμίδα τής Εκπαίδευσης και έχει οδηγήσει όλους τους μαθητές στα Φροντιστήρια. Παραβλέπουμε ότι πηγή του κακού και κύριο θέμα είναι οι ενταγμένες στο Λύκειο εισαγωγικές εξετάσεις και η υποβάθμιση τού Λυκείου σε απλή θεραπαινίδα των ΑΕΙ.

Βλέπουμε ότι δεν πρέπει να κρίνεται το μέλλον ενός δεκαοχτάχρονου από μια τρίωρη εξέταση, αλλά προσπερνάμε ή και επικρίνουμε (και το κάνουν και εκπαιδευτικοί ερευνητές!) τον συνυπολογισμό τής επίδοσης τού μαθητή στα τρία χρόνια τού Λυκείου (με αντικειμενικούς τρόπους που μπορούν να βρεθούν), θεωρώντας- δεν το αντιλαμβάνονται;όλους συλλήβδην τους εκπαιδευτικούς αναξιόπιστα ή ανίκανα πρόσωπα να αξιολογήσουν τους μαθητές που τους έχουμε εμπιστευθεί ως γονείς και ως κοινωνία. Εμείς στον Εθνικό Διάλογο ως πρώτο και κύριο θέμα αναδιοργάνωσης τού εκπαιδευτικού μας συστήματος θέτουμε την ποιότητα, ενώ κάποιοι ανάγουν τα πάντα στο πώς θα μπαίνουν οι υποψήφιοι στα ΑΕΙ. Εστω κι αν μπαίνουν απαίδευτοι κατά βάθος και με κριτήρια που δεν ευνοούν όσους διαθέτουν κριτική ικανότητα ή πρωτότυπη, δημιουργική σκέψη.

Μερικοί κρίνουν και επικρίνουν κάθε προτεινόμενη αλλαγή χωρίς οι ίδιοι να προτείνουν λύσεις. Υιοθετούν σιωπηρά το καθεστώς που ισχύει σήμερα (κάποιους ανομολόγητα τους βολεύει!…), χωρίς να αισθάνονται ενοχές. Χωρίς να ανησυχούν και χωρίς να προσπαθούν να συμβάλουν με γόνιμη κριτική.

Αλλοι κολυμπούν σε ιδεολογήματα που στο όνομα ενός απόλυτου εκπαιδευτικού εξισωτισμού ακυρώνουν κάθε προσπάθεια για μείωση ή ελαχιστοποίηση των εκπαιδευτικών ανισοτήτων.

Αλλοι φορούν δονκιχωτικά την πανοπλία τού διώκτη των Φροντιστηρίων, χωρίς να κατανοούν ότι μόνο μια γενναία ποιοτική αναβάθμιση τού εκπαιδευτικού μας συστήματος, τού περιεχομένου, τής ύλης, τής διδασκαλίας και τού τρόπου των εξετάσεων, μαζί με ένα καλό σύστημα στήριξης των μαθητών μέσα στο σχολείο μπορούν να ελαχιστοποιήσουν ή και να εκμηδενίσουν τον ρόλο των Φροντιστηρίων.

Αλλοι λένε πού θα βρεθούν τα κονδύλια. Χρειάζονται περισσότερα χρήματα. Ναι, αλλά χωρίς να υπάρξει παράλληλα μια γενναία ποιοτική αλλαγή τού εκπαιδευτικού συστήματος, τα χρήματα θα πήγαιναν πάλι χαμένα.

Αλλοι, τέλος, υπεργενικεύοντας, μιλούν για απαθείς ή αδιάφορους εκπαιδευτικούς που δεν θα θελήσουν να στηρίξουν οποιαδήποτε ποιοτική αναβάθμιση. Απάντηση: Αν αυτός ο τόπος χρεοκόπησε σε δασκάλους, σε ανθρώπινο εκπαιδευτικό δυναμικό, τότε έχουμε χρεοκοπήσει ως χώρα, περισσότερο και από την κάθε μορφής οικονομική χρεοκοπία. Μήπως όμως αυτές οι υπερβολές και υπεργενικεύσεις εξυπηρετούν άλλες σκοπιμότητες;

Ο κ. Γεώργιος Μπαμπινιώτης είναι καθηγητής της Γλωσσολογίας, πρόεδρος του Ελληνικού Ιδρύματος Πολιτισμού, τέως πρύτανης του Πανεπιστημίου Αθηνών.

• Eνα βλεμμα

• Tου Nικου Γ. Ξυδακη, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 06/12/2009

Ενα χρόνο ακριβώς από την περσινή νύχτα του Αγίου Νικολάου, ο Δεκέμβρης 2008 πλανάται ακόμη αδέσποτος, ακατάτακτος, ακατανόητος. «Ο Νοέμβρης ανήκει σε όλους, ο Δεκέμβρης δεν ανήκει σε κανέναν», έγραφε προσφυώς ένα πανό στην πρόσφατη πορεία για το Πολυτεχνείο.

Πράγματι, ο σκοτεινός Δεκέμβρης του 2008, ως συμβολικό και πολιτικό συμβάν, δεν διεκδικείται ευθέως από κανέναν, πλην των αντισυστημικών αριστερών και, κυρίως, των αναρχικών–αντεξουσιαστών, αλλά κι εκεί ακόμη με κρίσιμους διαφορισμούς, μεταξύ των “πολίτικος” και των ποικίλων μπάχαλων, ως προς το περιεχόμενο και το νόημα.

Οσο μένει σκοτεινός, και εν πολλοίς ανεπιθύμητος, θα μένει και ακατανόητος· δηλαδή, ένα συμβάν μη οργανικό, ασύνδετο με τα πριν και τα μετά, άχρηστο, ανωφελές, μια μέλαινα οπή στο ιστορικό συνεχές, ένα ρήγμα. Υπάρχουν όμως ιστορικά συμβάντα ανωφελή ή άχρηστα για την κριτική σκέψη; Ισως υπάρχουν, για μια ορισμένη σκέψη, που μπορεί μόνο να κατακρίνει ή να παινεύει, να εναγκαλίζεται ή να απορρίπτει – αλλά αυτή η σκέψη δεν είναι κριτική, δεν είναι καν σκέψη, είναι κουβεντολόι περί γούστου, είναι εργαλειακός λόγος υπέρ συμφερόντων και μηχανισμών κυριαρχίας. Η κριτική σκέψη ζητάει πάνω απ’ όλα να κατανοήσει· να αναλύσει μηχανισμούς, να διαβάσει πολυεπίπεδα την πραγματικότητα, να αφουγκραστεί τα μη φωνητά, να εξηγήσει. Ακόμη κι όταν το συμβάν τελείται εν θερμώ, όταν βρίσκεται εν τω γεννάσθαι.

Να πώς προσέλαβε το ελληνικό συμβάν ο Γάλλος φιλόσοφος Αλέν Μπαντιού: «[...] Ο αντίκτυπος που είχε αυτό το γεγονός ξεπερνούσε τον άμεσο, πολιτικό χαρακτήρα του. Ερμηνεύθηκε ως σύμπτωμα μιας ευρύτερης παθογένειας, κοινής σε όλες τις σύγχρονες κοινωνίες, που στερούν τη νεολαία από ελπίδα, προοπτική, νόημα ζωής. Σύμπτωμα, βεβαίως, τυφλό, ενδεχομένως και αυτοκαταστροφικό –και εδώ ο κίνδυνος του μηδενισμού, της τυφλής βίας ή και της τρομοκρατίας είναι υπαρκτός– αλλά αδιάψευστο. Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις σοκαρίστηκαν, γιατί αναγκάστηκαν να αναρωτηθούν μήπως κάτι παρόμοιο με αυτό που συνέβη στην Ελλάδα περιμένει και τις ίδιες» (Καθημερινή 29.11.09, συνέντευξη στον Π. Παπακωνσταντίνου).

Η συζήτηση για τον Δεκέμβρη δεν έγινε, τουλάχιστον με τέτοιους αναλυτικούς όρους. Αρα λιγοστά ώς τώρα είναι τα φανερά πνευματικά οφέλη μας, ως κοινωνίας, από αυτή τη μείζονα διαταραχή. Εντούτοις πολιτικά ο Δεκέμβρης έδρασε καταλυτικά, μολονότι δεν διατύπωσε κανένα αίτημα, κανένα πρόγραμμα: αποσυναρμολόγησε μια ήδη παραπαίουσα κυβέρνηση, δίχασε την Αριστερά, αιφνιδίασε τους διανοούμενους, συνήγειρε τη νεολαία, ξάφνιασε και εντέλει αναδίπλωσε τη μεσαία τάξη των γονιών.

Εμφανή χαρακτηριστικά ήταν ο θυμός, η εκδραμάτιση, η ορμητική κατάληψη της σκηνής, η πρωταρχική κραυγή των νέων («είμαστε κι εμείς εδώ, θέλουμε κάτι να γίνει, ό,τι να ’ναι»), η αγωνιώδης απαίτηση του παρόντος, η άμορφη, χαοτική διεκδίκηση ενός άμορφου μέλλοντος, ένας ρομαντισμός στις παρυφές του μηδενισμού. Αυτά, ως περιγραφή· η ανάλυση θα έπρεπε να ξεκινήσει από αυτό το σημείο.

Για να προσεγγίσουμε, τουλάχιστον, τις πηγές του θυμού, της κραυγής, του μηδενισμού· πού έφταιξαν, πού φταίξαμε, οι γονείς της σοσιαλίζουσας ευημερίας, της βαλτωμένης Μεταπολίτευσης, οι γονείς που συγχέουν το ηθικό με το νόμιμο, και τη δημοκρατία με τη μεζονέτα. Η ανυπακοή των νέων μπορεί να πηγάζει από την καταρράκωση του κύρους των γονιών τους, από το αξιακό κενό που κληρονομούν, από την κακομαθησιά και την ευτέλεια που παραλαμβάνουν και αβγατίζουν – αναρωτιέμαι.

Αυτή η κριτική προσέγγιση έλειψε, όσο γνωρίζω. Αντ’ αυτού, είδαμε διανοούμενους γονείς της μεσαίας τάξης να κραδαίνουν δάφνες αριστεροσύνης και Πολυτεχνείου, να κομίζουν διδακτισμό και αφορισμούς, απέναντι στα ερωτήματα του ασύλληπτου παρόντος.

Μάλιστα, οι μοντέρνοι αριστεροσυντηρητικοί, θεμελιωτές και ωφελημένοι του μεταπολιτευτικού consensus, παραγωγοί κυνισμού και νεποτισμού, είναι οι πιο άτεγκτοι επικριτές της αταξίας, είναι αυτοί που αρνούνται στις νεότερες γενιές, στα παιδιά τους, τη διερώτηση επί του ισχύοντος συστήματος, αυτοί που λένε στα παιδιά τους ότι μόνη πολιτική δράση είναι η συμμετοχή σε μη κυβερνητικές οργανώσεις και φιλανθρωπικά έργα. Η αλλαγή τελείται άπαξ, και ετελέσθη από εμάς, τους γονείς, το ’73 – ’74 και το ’81· τι γυρεύετε εσείς τώρα; Μα αυτός ο νεοευσεβισμός, αυτή η υποκρισία των γονιών του καναπέ, πώς μπορεί να μιλήσει στις καρδιές και στα μυαλά των νέων, των νέων όποιας εποχής; Δεν μπορεί.

Ακόμη δεν θέλουμε να μιλήσουμε το συμβάν.

• Aναγνωσεις
• Tης Mαριας Kατσουνακη, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 06/12/2009

Και τι σχέση έχει η ελληνική κοινωνία με την ιρανική», αντέδρασε μέλος της παρέας με απορία και ορατή ενόχληση. Είχαμε μόλις παρακολουθήσει την (δικαίως) βραβευμένη ιρανική ταινία του Ασγκαρ Φαραντί «Τι απέγινε η Ελι». Καμία σχέση με την εικόνα και τις σχέσεις που μετέφερε ώς σήμερα η κινηματογραφία της χώρας. Το βλέμμα του σκηνοθέτη στρέφεται στα μεσαία και ανώτερα στρώματα της ιρανικής κοινωνίας παρακολουθώντας γυναίκες σε κρίση ταυτότητας. Οχι μόνο την κεντρική ηρωίδα, την Ελι, που η εξαφάνισή της γίνεται η αφορμή να εκτυλιχθεί το δράμα, αλλά και όσες την περιβάλλουν. Οι άντρες χειρίζονται την κρίση, που ξεσπάει αναπάντεχα ένα Σαββατοκύριακο στην παραθαλάσια κατοικία έξω από την Τεχεράνη, οι γυναίκες ισχυρά παρούσες, οι «παραδοσιακές αξίες» θα δώσουν τη λύση. Οσο το κλίμα της ευθυμίας και της ξεγνοιασιάς κυριαρχεί, οι διαφορές ανάμεσα στα δύο φύλα είναι ανεπαίσθητες. Μόλις ο φόβος και ο πανικός ανατρέψουν την αρμονική συνθήκη διαβίωσης, ο έλεγχος χάνεται, ο εκσυγχρονισμός δείχνει τα δόντια του. Ο άντρας της Σεπιντέ την χτυπάει, όταν εκείνη αρνείται να δώσει απαντήσεις στις απορίες που γεννά η εξαφάνιση της φίλης της· η Ελι θεωρείται «ένοχη» που συμμετέχει στην εκδρομή για να γνωρίσει έναν άλλον άντρα ενώ είναι αρραβωνιασμένη· ο αρραβωνιαστικός, που πιέζει να μάθει την αλήθεια, αντιδρά στο τραύμα της απόρριψης και όχι στην απώλεια του αγαπημένου προσώπου· τα ψέματα ενισχύουν την προκατάληψη, η πραγματικότητα γυμνή δεν έχει παρά μία μόνο όψη: η γυναίκα είναι υπόλογη για την ελευθερία που διεκδικεί. Η Ελι έχει πνιγεί στη θάλασσα ή τρέπεται σε μυστική φυγή αναζητώντας μια ζωή χωρίς δεσμεύσεις; Μια ζωή εξ αρχής; Το ερώτημα παραμένει ανοιχτό και ο «πνιγμός» έχει πολλές αναγνώσεις.

Η ιρανική κοινωνία είναι πνιγηρή. Οι γυναίκες δηλώνουν τις επιθυμίες τους μέσα στο πλαίσιο μιας αποδεκτής σύμβασης. Οταν παραβούν τους «κανόνες» καραδοκούν ο διασυρμός, η βία, η παθογένεια. Οταν η Σεπιντέ κακοποιείται, ο άντρας αισθάνεται ενοχές (αυτό είναι πρόοδος;), η γυναίκα ανακτά με κόπο την αυτοκυριαρχία και ψυχραιμία της. Νιώθει ή όχι ηττημένη; Το ανάλγητο θεοκρατικό καθεστώς δεν είναι ο μόνος αντίπαλος. Υπάρχουν κι άλλοι, λιγότερο διακριτοί, εξίσου ανθεκτικοί.

Οι έρευνες για την κακοποίηση στα ελληνικά σπίτια είναι δυσοίωνες: μία στις τρεις Ελληνίδες υφίσταται βία (σωματική, σεξουαλική, ψυχολογική ή φραστική). Τα στοιχεία, αν και δεν είναι πρόσφατα, δεν έχουν ζωηρές αποκλίσεις: οι γυναίκες αυτές σε ποσοστό 64% είναι ηλικίας 31 – 50 ετών. Επτά στις δέκα, που ζητούν βοήθεια από τα κέντρα υποστήριξης, είναι απόφοιτες δευτεροβάθμιας ή πανεπιστημιακής εκπαίδευσης. Πριν από λίγες ημέρες ανακοινώθηκε από τη Γενική Γραμματεία Ισότητας ότι «τους τελευταίους 17 μήνες έγιναν 35 δολοφονίες γυναικών από συντρόφους ή συζύγους, ενώ στα δύο συμβουλευτικά κέντρα της Αθήνας και του Πειραιά έκλεισαν ραντεβού 657 γυναίκες και τηλεφώνησαν 1.661 για ψυχολογική υποστήριξη και νομική βοήθεια».

Πράγματι. Η ελληνική κοινωνία έχει πολλές αποκλίσεις από την ιρανική. Ομως, ο σιωπηρός συντηρητικός πυρήνας αναπαράγεται και τροφοδοτείται όχι μόνο σε τόπους που θεωρείται κυρίαρχος, αλλά και εκεί που υποτίθεται ότι υποχωρεί και συγκρούεται με προοδευτικές δυνάμεις και εξελιγμένες πολιτισμικές συμπεριφορές.

Η ερμηνεία του ψυχαναλυτή Αλέν Λεγκράν δεν αφήνει περιθώρια σε βολικές αποχρώσεις: «Ο βίαιος άνδρας, ανεξάρτητα από το κοινωνικό ή πολιτιστικό επίπεδο, αισθάνεται ότι απειλείται. Σε μια συνηθισμένη κατάσταση σύγκρουσης, θα αισθανθεί ότι αμφισβητείται πλήρως, ότι απειλείται από το γεγονός πως δεν ελέγχει πλέον τη γυναίκα και κακοποιώντας τη νιώθει ότι ανακτά τον έλεγχο. Σ’ αυτό το είδος σχέσεων, η γυναίκα δεν είναι αντικείμενο του πόθου αλλά της ανάγκης. Ο άντρας πιστεύει ότι βρίσκεται σε κατάσταση επιβίωσης: ή εκείνη ή αυτός».

Η Ελι δεν ζει μόνο στην Τεχεράνη. Τη συναντάμε σε κάθε βήμα που αναστέλλεται, σε κάθε απόφαση που υποχωρεί μπροστά στον φόβο ή την καταφυγή στο φαντασιακό. Στη δυστυχία που δεν δηλώνεται, στη συνθηκολόγηση που παίρνει το σχήμα της υποταγής. Στους πολλούς, αλλεπάλληλους πνιγμούς.

Η Ελι δεν ζει μόνο στην Τεχεράνη

Tου Θανου Oικονομοπουλου, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 06/12/2009

Το 1,5 εκατομμύριο κόσμου που προσέτρεξε όχι μόνο αυθόρμητα, αλλά και με πάθος στις εσωκομματικές εκλογές για την ανάδειξη αρχηγού κόμματος (τον Νοέμβριο του ’07 στο ΠΑΣΟΚ και τον Νοέμβριο του ’09 στη Ν.Δ.) και μάλιστα έπειτα από απρόσμενα ευρείες εκλογικές ήττες αντίστοιχα, πολύ λογικά θέτει εκ των πραγμάτων σε αμφισβήτηση το «αξίωμα» που με τόση ευκολία διατυπώνεται από αναλυτές και δημοσκόπους, πως η κοινωνία απομακρύνεται διαρκώς από τα κόμματα και την πολιτική. Η αλήθεια είναι ότι ο κόσμος έχει απηυδήσει και απογοητευθεί από τους πολιτικούς, τις συμπεριφορές και τις «πολιτικές» τους. Οχι από την ίδια την πολιτική διαδικασία, που καταλαβαίνει πως είναι και το μόνο εργαλείο για την αντιμετώπιση της πραγματικότητας και την προσπάθεια επίλυσης των προβλημάτων. Πέρα και άσχετα από τα εύκολα «αναθέματα» που εκφράζονται σε στιγμές φόρτισης και μεγάλης οργής.

Αυτή η εντυπωσιακή προσέλευση νεοδημοκρατών στις κομματικές κάλπες την περασμένη Κυριακή είναι αδύνατον φυσικά να «ταυτοποιηθεί», να διαπιστώσει δηλαδή κανείς αν ανήκουν στην κατηγορία που στις 4 Οκτώβρη τιμώρησαν το κόμμα και τον τότε αρχηγό του, είτε απέχοντας από τις εκλογές είτε ψηφίζοντας κάποιο άλλο κόμμα – οι περίπου 800.000, πάντως με μια πρώτη εύκολη «ερμηνεία», μπορεί να παραπέμψει σε μια τέτοια υπόθεση. Το μόνο βέβαιο είναι πως όσοι πήγαν στις κομματικές κάλπες (και… καταταλαιπωρήθηκαν για να καταθέσουν την προτίμησή τους) ήθελαν πάση θυσία να έχουν «λόγο» στις εξελίξεις, επέμεναν ο νέος αρχηγός να είναι της δικής τους επιλογής και όχι αποτέλεσμα μηχανισμών και «κλειστών διαδικασιών».

Οι εκ των υστέρων αναλύσεις (αλλά και οι εκ των προτέρων προβλέψεις…) πως όσο μεγαλύτερη ήταν η προσέλευση, όσο μαζικότερο το «εκλογικό σώμα» τόσο πιο πολύ θα ευνοούνταν ο Αντώνης Σαμαράς, βασίσθηκαν σε μια παραδοχή πως ο κόσμος της Ν.Δ. στην πλειοψηφία του και ήθελε να τιμωρήσει την απελθούσα διακυβέρνηση (πέραν της «ποινής» που επέβαλε στις 4 Οκτώβρη) και όσους και όσες τη στήριξαν (για τους όποιους λόγους, ακόμη και υστερόβουλους…), αλλά και αισθανόταν την ανάγκη (έστω «ξεχνώντας» συμπεριφορές του Αντώνη Σαμαρά, που το είχαν ενοχλήσει) να διακηρύξει «τέρμα στα τζάκια, να ξαναγυρίσει το κόμμα στην κοινωνία!». Αυτό, μάλιστα, το αίτημα θεωρείται από τους αναλυτές ως κυρίαρχο στους οπαδούς και τους ψηφοφόρους και των δύο μεγάλων κομμάτων εξουσίας…

Και αν αυτή η «τάση» δεν ίσχυσε και στην περίπτωση του ΠΑΣΟΚ τον Νοέμβριο του 2007, αυτό μπορεί να ερμηνευθεί: κατ’ αρχήν, το ιστορικό αποτύπωμα του ονόματος Παπανδρέου έχει γενικά θετικό πρόσημο στο κοινωνικό υποσυνείδητο, παρά τα λάθη και τις ολιγωρίες της «δυναστείας» δεν προκαλεί άπωση και… αμυντικά σύνδρομα. Και ακόμη, ο αντίπαλος του Γιώργου Παπανδρέου στις τελευταίες εσωκομματικές εκλογές για την ανάδειξη αρχηγού, ο Ευάγγελος Βενιζέλος, ως αποτέλεσμα της αχαλίνωτης φιλοδοξίας του διέπραξε τόσα πολλά λάθη σε τόσο μικρό χρονικό διάστημα και μάλιστα κατά τρόπο που εξέπεμπε και αλαζονεία, ώστε ενστικτωδώς φόβισε το εσωκομματικό εκλογικό σώμα και το ώθησε να δώσει ακόμη μια ευκαιρία στον Παπανδρέου τον Γ΄.

Λάθη διέπραξε και η εσωκομματική αντίπαλος του Αντώνη Σαμαρά, η Ντόρα Μπακογιάννη. Το βασικότερο από τα οποία εκδηλώθηκε σε ικανό χρόνο πριν από την εσωκομματική προεκλογική εκστρατεία για την αρχηγία της Ν.Δ.: πίστεψε πως με τον ένα ή τον άλλο τρόπο θα εξασφαλίσει «το δαχτυλίδι» της διαδοχής από τον Κώστα Καραμανλή. Γι’ αυτό και τόσο εμφατικά ευθυγραμμιζόταν με τις επιλογές του, ακόμη και μετά τη συντριπτική ήττα που υπέστη η Ν.Δ. στις κάλπες… εξαιτίας αυτών των επιλογών, αλλά και του τρόπου «εφαρμογής» τους, πιστεύοντας πως ο απερχόμενος αρχηγός θα επιμείνει η εκλογή του διαδόχου του να γίνει από το «κλειστό» (και σε μεγάλο βαθμό ελεγχόμενο, ως «μηχανισμός»…), όπως προβλέπεται άλλωστε από το καταστατικό…

Δεν μπορούμε να ξέρουμε αν λειτούργησαν τα «καραμανλικά» αντανακλαστικά ή αν περισσότερο επέδρασε η θέληση του Καραμανλή να… γλιτώσει μια ώρα αρχύτερα από τα κομματικά άλγη, αλλά επί του πρακτέου, ο απερχόμενος αρχηγός συγκατένευσε πολύ εύκολα στην εκλογή αρχηγού «από τη βάση» (πρωτοβουλία Αβραμόπουλου, για την οποία θα τον ευγνωμονεί εσαεί ο Σαμαράς και θα τον «καταριέται» η οικογένεια Μητσοτάκη!) και στην πραγματικότητα άρχισε η αντίστροφη μέτρηση για τις φιλοδοξίες Μπακογιάννη. Η οποία, μάλιστα, ενώ στην ουσία εσύρθη στην αποδοχή αυτού του τρόπου ανάδειξης αρχηγού, αντί να εναρμονίσει τη στρατηγική της στα νέα δεδομένα, επέμενε να δίνει την προεκλογική της μάχη δημοσιοποιώντας ονόματα «δικών» της συνέδρων και κομματικών, δίνοντας δηλαδή έμφαση στους μηχανισμούς, ενώ ταυτόχρονα συνέχιζε να «στηρίζει» τις καραμανλικές επιλογές και να… στηρίζεται στην υποστήριξη πρώην υπουργών, την ώρα που η βάση ήταν έξαλλη με τον κυβερνητικό απολογισμό και τις στελεχιακές συμπεριφορές…

Με δεδομένη την ετυμηγορία των 780.000 νεοδημοκρατών (και την «κινηματική διαδικασία», που αποτελεί πλέον και για τα δύο κόμματα εξουσίας δέσμευση!), ας αναλογισθούν «κάποιοι» ποια η αναντιστοιχία με το αίσθημα της κοινωνίας αν είχε εκλεγεί η Ντόρα Μπακογιάννη από το ελεγχόμενο σώμα των 4.700 συνέδρων…

Tου Χρηστου Γιανναρα, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 06/12/2009

Ο εθνικισμός ήταν τυπικό γέννημα και καύχημα του Διαφωτισμού. Σήμερα, στην Ελλάδα της ημιμάθειας και της σύγχυσης, όσοι καμώνονται τον διαφωτιστή και τον προοδευτικό έχουν τη λέξη «εθνικιστής» για βρισιά, για ταπεινωτική προσβολή.

Οι Διαφωτιστές είχαν πιστέψει ότι μπορούσαν τη συνύπαρξη των ανθρώπων, τη συλλογικότητα, να τη βασίσουν όχι πια σε θρησκευτικά ιδεολογήματα, που στοίχισαν αίμα και φρίκη στην Ευρώπη, αλλά σε ορθολογικά εντοπισμένους παράγοντες συνοχής: κοινή καταγωγή, γλώσσα, Ιστορία, έθιμα. Δεν υποψιάστηκαν ποια συνοχή σχέσεων κοινωνίας ενδέχεται να εξασφαλίζει το σέβας του «ιερού», όταν δεν οριοθετείται ιδεολογικά το «ιερό» αλλά συνιστά κοινή «στάση» διαμορφωμένη από πείρα αιώνων: «Στάση» σεβασμού ή δέους για κάποιο «νόημα» της ύπαρξης και των υπαρκτών που λειτουργεί ως άξονας αναφοράς της ευθύνης – ελευθερίας του ανθρώπου και αιτιολογεί την ενεργητική του ετερότητα, επιτρέπει ελπίδα νίκης καταπάνω στο εφήμερο.

Πάντως, ο εθνικισμός του Διαφωτισμού αποδείχθηκε, όπως όλα τα ανθρώπινα, δίκοπος: αφορμή περισσότερων ελευθεριών για το άτομο και πρόξενος ακόμα περισσότερης φρίκης. Για μας τους Ελληνες ήταν και η χαριστική βολή για το ιστορικό μας τέλος: Μας οδήγησε στην ξιπασμένη παραίτηση από την αρχοντιά του κοσμοπολίτη, από τη συνείδηση προτεραιότητας του πολιτισμού, μας βύθισε στη μειονεξία και κακομοιριά του Βαλκάνιου επαρχιώτη, στην ανίατη καθυστέρηση. Οσες αντιστάσεις εμφανίστηκαν (Μακρυγιάννης, Ζαμπέλιος, Παπαδιαμάντης, Ιων Δραγούμης, η Γενιά του ’30) –εκδοχές για την ελληνικότητα ως ενεργό πρόταση «νοήματος», δηλαδή πολιτισμού δίχως εθνικά σύνορα– απέτυχαν ιστορικά, το αποδείχνει η θεσμική συγκρότηση και λειτουργία του ελλαδικού κράτους.

Σήμερα πια εγχωρίως έχει αντιστραφεί ακόμα και η σημασία των λέξεων: Διαφωτιστής στην Ελλάδα θεωρείται ο διεθνιστής και ο εθνικισμός της ευρωπαϊκής Νεωτερικότητας λογαριάζεται οπισθοδρόμηση, αναχρονισμός. Αυτό μάλλον οφείλεται στην παγκόσμια αποκλειστικότητα που έχουν οι Ελλαδίτες να παντρεύουν τα αντιφατικά και ασυμβίβαστα: τον Διαφωτισμό με τον Μαρξισμό. Να βλέπουν τη συλλογικόητα μόνο σαν διαφοροποίηση τάξεων και πάλη των τάξεων, τον πολιτισμό σαν «εποικοδόμημα» στη «βάση» των παραγωγικών και ανταλλακτικών σχέσεων.

Ο,τι ξεφεύγει από το μανιχαϊστικό δίπολο εθνικισμού και ιστορικο-υλιστικού διεθνισμού, η εμμονή στην ελληνικότητα ως κοσμοπολίτικη πρόταση πολιτισμού (πρόταση τρόπου και νοήματος του βίου: κοινής ιεαράρχησης αναγκών) ταξινομείται αμέσως προκρούστεια στο απεχθέστερο είδος εθνικισμού: Σημαίνει σκοταδισμό, αναχρονισμό, οπισθοδρόμηση, αντίδραση στην πρόοδο, συγγένεια ιδεολογική με τον Εθνικοσοσιαλισμό και δι’ αυτού με τον Φασισμό. Οι δογματικοί παλαιοημερολογίτες του Περισσού, θαυμαστές του τείχους που χώριζε στο Βερολίνο τον «παράδεισο» του ολοκληρωτισμού από την «κόλαση» του φιλελευθερισμού, συγκαταλέγονται στις «προοδευτικές δυνάμεις», ενώ η Γενιά του ’30 (ο Ζήσιμος Λορεντζάτος, λ.χ., για την «Αυγή») είναι αποφώλιος εθνικιστής με όλα τα σχετλιαστικά ομόσημα.

Γι’ αυτό και δεν παράγεται πια πολιτική στην Ελλάδα, μόνο αναμασήματα μεταπρατικής κενολογίας για διαιώνιση της τεταρτοκοσμικής καφρίλας. Δεν τολμάει πολιτικός λόγος να ζητήσει λ.χ. περισσότερα Αρχαία Ελληνικά στο σχολειό, Αρχαία Ελληνικά από το Δημοτικό, αφού η στέρεα δομή τους επιτρέπει να διδάσκεται η γλώσσα ως λογική συνεπιφέροντας και τη διδασκαλία των μαθηματικών ως γλώσσας – θα χλευαστεί αμέσως η πρόταση σαν «εθνικισμός». Δεν νοιάζονται τα μαρξιστοδιαφωτιστικά υβρίδια για καλλιέργεια της σκέψης και της κρίσης, μάχονται φαντάσματα. Ετσι, είτε η Ν.Δ. κυβερνάει είτε το ΠΑΣΟΚ, η παιδεία στην Ελλάδα είναι στεγανά απολιτική, πειθαρχημένη στον στόχο να ετοιμάζει πειθήνιους οπαδούς για τα κομματικά ποιμνιοστάσια, όχι υπεύθυνους πολίτες.

Απολιτικός είναι και ο συνδικαλισμός στην Ελλάδα, δουλεύει αποκλειστικά για τις κομματικές μαφίες και το χρυσοπληρωμένο κηφηναρειό των εργατοπατέρων, πάντα στραγγαλίζοντας τη ζωή στην απολυτοποίηση της οικονομικής δοσοληψίας. Ο πολιτικός λόγος που θα θύμιζε πανάρχαιους εθισμούς των Ελλήνων στην προτεραιότητα της δημιουργίας και όχι του εκβιαστικού επισιτισμού, θα απαιτούσε τη συμμετοχική δημιουργικότητα ως όρο της μισθωτής εργασίας, ένας τέτοιος λόγος θα στιγματιζόταν «εθνικιστικός» για να εξοντωθεί καίρια.

Δεν τολμάει ο Μακεδόνας να υπερασπίσει την ελληνικότητα του ονόματος της Μακεδονίας, ο Θρακιώτης να υπερασπίσει τη γη του, ο Καστελοριζιός την ελληνικότητα του αρχιπελάγους. Θα απειληθούν και αυτοί με κατάταξη στους «εθνικιστές». Αδύνατο να συζητηθούν στη σημερινή Ελλάδα όροι αξιοπρέπειας στην άσκηση εξωτερικής πολιτικής, όροι στρατηγικής σωφροσύνης στην οργάνωση της άμυνας, προϋποθέσεις αυτοπροστασίας του πολίτη από τη χυδαιότητα του χαμηλής στάθμης τουρισμού, απαιτήσεις προστασίας της γλώσσας από τη βάναυση αγραμματοσύνη, και χίλια ανάλογα, χωρίς να κυριαρχήσουν οι χαρακτηρισμοί ή οι υπόνοιες για «εθνικισμό», «σοβινισμό», «ακροδεξιά σύνδρομα». Στην Ελλάδα δεν παράγεται πια πολιτική, γιατί είναι τυραννικά κυρίαρχος ο μονόδρομος της αλογίας των κλισέ, η συμπλεγματική παράνοια των δογματισμών.

Ούτε και μπορεί άλλος να μας υποκαταστήσει τους Ελληνες στις ευθύνες μας – όπως μας έχουν θέσει υπό ταπεινωτική επιτροπεία στα οικονομικά οι Ευρωπαίοι, έτσι κάποιοι διεθνείς οργανισμοί να επιτροπεύουν τη διαχείριση της πολιτιστικής μας παράδοσης που είναι πανανθρώπινο θησαύρισμα, όχι μόνο δικό μας. Θα ήταν απαραίτητο, αλλά δεν γίνεται. Δεν μπορεί άλλος να μας υποκαταστήσει στη διάσωση ζωντανής συνέχειας της ελληνικής γλώσσας, στην ανάγκη προτεραιότητας του κοινωνείν, προτεραιότητας της μεταφυσικής αναζήτησης, όχι του θρησκευτικού ατομοκεντρισμού. Κάποια διεθνής επιτροπεία θα μπορούσε να είχε αποσοβήσει τη νεοπλουτίστικη βλαχαδερή βλασφημία του Μουσείου που υψώσαμε απέναντι από τον ιερό βράχο της Αρκόπολης ή τις βάναυσες επεμβάσεις στο Κούριον της Κύπρου. Αλλά στην αλλοτρίωση των ουσιωδών θα παραμείνουμε αυτόχειρες.

Ούτε τον Διαφωτισμό αφομοιώσαμε ούτε την ελληνικότητα διασώσαμε. Θωρακισμένοι με τον φανατισμό της αλογίας αντιμαχόμαστε ψευδαισθήσεις.

Toυ Πασχου Mανδραβελη, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 06/12/2009

Ο συντηρητισμός είναι εφηρμοσμένη ανοησία. Είναι η ελπίδα ότι κάτι που απέτυχε στο παρελθόν, θα δουλέψει στο μέλλον, αρκεί να βρεθούν οι «άγιοι άνθρωποι» που θα το κάνουν. Δεν είναι μόνο δεξιός. Πολλοί αριστεροί πιστεύουν ότι ο κομμουνισμός ήταν καλό σύστημα, αλλά απέτυχε διότι τότε δεν υπήρχαν καλοί κομμουνιστές να τον εφαρμόσουν.

Ο συντηρητισμός έχει στον πυρήνα της συλλογιστικής του κάποια μεταφυσική καλοσύνη των ανθρώπων. Αντί να επιζητεί τις διαδικασίες που θα έχουν αγαθό αποτέλεσμα, ακόμη κι αν δεν υπάρχουν οι τέλειοι άνθρωποι, αναζητεί τέλειους ανθρώπους για να φτιαχτεί ο επί γης παράδεισος. Μη παρεξηγηθούμε: η ηθική είναι καλή και χρήσιμη. Απλώς στην κοινωνία οι ηθικοί πρέπει να θεωρούνται κάτι σαν μπόνους. Κάθε κοινωνικό σύστημα πρέπει πρωτίστως να έχει μηχανισμούς ελέγχου και ισορροπιών -αντιτιθέμενα δηλαδή συμφέροντα- που θα αναγκάζουν ακόμη και τους ανήθικους να λειτουργούν ηθικά. Και όταν δεν το κάνουν να τους τιμωρεί.

Στην Ελλάδα αντί να επενδύουμε διαρκώς στη βελτίωση των διαδικασιών κυριαρχεί η μεταφυσική του αγαθού. Θεωρούμε το προσωπικό συμφέρον ως κάτι βδελυρό και προσπαθούμε να το εξοβελίσουμε ακόμη και από λειτουργίες όπου εξ ορισμού το συμφέρον είναι κινητήριος δύναμη και εξισορροπητικός παράγων. Στην αγορά, για παράδειγμα, πιστεύουμε ότι θα υπάρξουν οι καλοσυνάτοι επιχειρηματίες που δεν θα μεγιστοποιούν το κέρδος τους, αλλά θα φροντίζουν το καλό των πολλών. Αντί να προωθούμε τον ανταγωνισμό των αντιτιθέμενων συμφερόντων, προσπαθούμε και με διοικητικά μέτρα να τον περιορίσουμε.

Και το πολιτικό μας σύστημα με βάση αυτή τη μεταφυσική του αγαθού λειτουργεί. Ενώ σε όλο τον κόσμο ο διαχωρισμός των τριών εξουσιών έγινε για να υπάρχουν αντιτιθέμενα και αλληλοελεγχόμενα συμφέροντα εντός της Πολιτείας, στην Ελλάδα εξοβελίσαμε και αυτό τον ανταγωνισμό. Η Βουλή είναι χωλή και η Δικαιοσύνη εξαρτημένη. Ολες οι εξουσίες συγκεντρώνονται στον πρωθυπουργό και οι περισσότεροι ελπίζουμε ότι κάποια στιγμή θα μας τύχει ένας Ηγέτης που θα είναι καλός συνάμα και πονηρός, συμπονετικός και αποφασιστικός για να μας λύσει όλα τα προβλήματα.

Αντιθέτως η δημοκρατική διαδικασία -που εμπεριέχει τον διάλογο, τη διαφωνία, τα αντιτιθέμενα συμφέροντα, και τον συμβιβασμό- απαξιώνεται. Αλλοτε θεωρείται «τριβή», άλλοτε ενοχλούν οι «βολές» κι οι «αιχμές» και πάντα θεωρείται χασομέρι. Για την ακρίβεια στην Ελλάδα κάθε διαδικασία θεωρείται κατά καιρούς περιττή χασομέρια. Ακόμη και για το ΑΣΕΠ ακούστηκαν τα μύρια όσα για καθυστερήσεις. Λειτουργεί κι εδώ η μεταφυσική του αγαθού: «δεν θα μπορούσαν οι πολιτικοί να βρουν 10.000 ικανούς και τίμιους για να στελεχώσουν τον κρατικό μηχανισμό;» Κανείς όμως δεν διευκρινίζει πώς ορίζεται το «ικανό» και το «τίμιο», για να καταλήξουμε στο απαξιωτικό συμπέρασμα: «Θα μπορούσαν, αλλά δεν θέλουν».

Ομως για να πούμε την αλήθεια η Δημοκρατία είναι χρονοβόρος. Αντί να αποφασίζει τάχιστα κάποιος ελέω Θεού, έχουμε βάλει τη Βουλή να συζητάει τα νομοσχέδια, τη δικαιοσύνη να την ελέγχει και τώρα προσθέτουμε τον θεσμό της ευρύτερης διαβούλευσης. Ομως εδώ η διάχυτη μεταφυσική του αγαθού θεωρεί ότι εκτός από «άριστους ανθρώπους», υπάρχουν και «άριστες ιδέες». Αυτές κατεβαίνουν σαν άριστα νομοσχέδια, που θα περνούν χωρίς πολλά πολλά, και κυρίως χωρίς διαφωνίες. Ετσι ποινικοποιήσαμε ιδεολογικά και τις δύο βασικές λειτουργίες της δημοκρατίας. Εχουμε ελάχιστη ανοχή στη διαφωνία κατά την πολιτική διαδικασία κι ελάχιστο σεβασμό στο αποτέλεσμα της πολιτικής διαδικασίας, που είναι οι νόμοι. Από την μία θεωρούμε μέγιστο αμάρτημα την εσωκομματική διαφωνία, ενώ από την άλλη μεριά υπάρχει μια διάχυτη έργω αμφισβήτηση των συμβιβασμών που λέγονται νόμοι. (Σ.Σ.: ο συμβιβασμός που σε όλες τις δημοκρατίες είναι επιθυμητός ως κοινός τόπος, εδώ θεωρείται… «υποχώρηση»). Θεωρούμε ότι η κυβέρνηση πρέπει να περνά τους νόμους χωρίς καν συζήτηση – ίσως για να έχουμε μετά το ελεύθερο να μην τους εφαρμόζουμε. Δεν παύουμε όμως να ελπίζουμε ότι κάποια στιγμή θα γίνει η Δευτέρα Παρουσία στην κοινωνία. Τότε όλοι οι άνθρωποι θα είναι καλοί, οι πολιτικοί μας άριστοι, και οι επιχειρηματίες δεν θα έχουν σκοπό το κέρδος.

Tου Aποστολου Δοξιαδη*, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 06/12/2009

Θα πω πράγματα αυτονόητα, αλλά τα τελευταία χρόνια πολλά αυτονόητα έχουν καταντήσει δυσνόητα και πρέπει να τα ξαναλέμε συχνά, όσοι το μπορούμε, μπας και τα χωνέψουν μερικοί μερικοί.

Eνα από τα πιο συχνά επαναλαμβανόμενα αποφθέγματα, που ακούμε συνήθως σε ριζοσπαστικές αμφισβητήσεις του κράτους, είναι το «η εξουσία διαφθείρει, η απόλυτη εξουσία διαφθείρει απόλυτα». (Πολύ λιγότεροι απ’ όσους το χρησιμοποιούν ξέρουν ότι οφείλεται στον Λόρδο Ακτον, σπουδαίο φιλελεύθερο Βρετανό ιστορικό του 19ου αιώνα.) Σκέφτομαι, λοιπόν, το πρώτο αυτονόητο ότι στον τόπο μας αυτήν την εξουσία, που διαφθείρει, δεν την έχουν μόνο άτομα, ηγέτες ή αφέντες. Την έχουν αποκτήσει εθιμικώ δικαίω και κάποιες ομάδες μειοψηφικές, που επιβάλλουν το δικό τους αντικοινωνικό «θέλω», σε βάρος του συνόλου, σε βάρος της κοινής μας ζωής, ως πολιτών.

Αυτοί δεν είναι μόνο οι γκάνγκστερ ή οι κοινοί κακοποιοί, που τους ενδυναμώνουν το θράσος και τα πολυβόλα τους. Υπάρχουν κι άλλοι που δυναστεύουν τη ζωή μας, κάποιες μειοψηφίες ολοένα και πιο διεφθαρμένες από την εξουσία που τους δίνει η ανοχή του νόμου – αλλά συχνά και μέρους της κοινωνίας. Τα παραδείγματα τα ξέρουμε όλοι: από τους αγροτοπατέρες, που όταν δεν τους ικανοποιεί η τιμή κάποιου προϊόντος κλείνουν τις εθνικές οδούς με τα τρακτέρ τους, και τους νεοσσούς κομματάρχες φοιτητές που έχουν μετατρέψει τη δημόσια περιουσία των πανεπιστημίων μας σε απνευμάτιστο και αβίωτο αχούρι, μέχρι τους λάτρεις της κοινωνικής βίας, που θεωρούν δικαίωμά τους να καταστρέφουν τη ζωή και την πόλη μας, καίγοντας, σπάζοντας, απειλώντας, δέρνοντας, επειδή νιώθουν οργισμένοι από ετούτην ή την άλλη κατάσταση.

Αμεση αιτία της ολοένα και μεγαλύτερης εξουσίας αυτών των ομάδων είναι η ολιγωρία της νόμιμης εξουσίας. Γιατί, βέβαια, είναι αυτονόητο ότι στις περιπτώσεις που αναφέραμε ο νόμος παραβιάζεται και άρα η παρέμβαση των προασπιστών του είναι η μόνη εύλογη αντίδραση σε ευνομούμενη χώρα: κανείς δεν έχει δικαίωμα να παρακωλύει ετσιθελικά τη συγκοινωνία, να εμποδίζει βίαια ένα νέο να σπουδάσει, να καταστρέφει περιουσία, δημόσια ή ιδιωτική, να απειλεί και να βιαιοπραγεί κατά προσώπων.

Αν εγώ κλείσω ένα πρωί με το αυτοκίνητό μου ένα δρόμο του κέντρου, για να διαμαρτυρηθώ για την εθνική πολιτική του βιβλίου, θα με μαζέψει η αστυνομία στο πι και φι. Αν μια ταλαίπωρη γυναίκα τη σταματήσει ένας τροχονόμος κι αυτή ορμήξει, βρίζοντάς τον, να του βγάλει το κράνος –όπως έκανε πρόσφατα, ατιμώρητα, και σε δημόσια τηλεοπτική θέα, επιφανής πολιτική προσωπικότητα της Αριστεράς– θα παραπεμφθεί για μισή ντουζίνα αδικήματα. Κι αν ένας φιλήσυχος υπάλληλος αποφασίσει ένα πρωί ότι αρκετά μας ανέχτηκε όλους μας, κι αρχίσει ξαφνικά να σπάει βιτρίνες στη Σόλωνος, θα καταλήξει στον Κορυδαλλό (εκτός αν έχει την ευφυΐα να μπει στη Νομική και να σπάει από μέσα τα παράθυρα, οπότε θα τον προστατεύσει το πανεπιστημιακό άσυλο).

Ομως δεν πρέπει να ξεχνάμε και τούτο: την απραξία του νόμου, στα παραδείγματα που ανέφερα, την τρέφουν, υπόγεια και διαβρωτικά, κάποιες ιδεολογίες που κάνουν το άσπρο μαύρο, καθώς προωθούν την, επιεικώς, ανώριμη πολιτικά θεώρηση του νόμιμου δημοκρατικού κράτους ως δυνάστη. Κι έτσι, οι συμπεριφορές των θρασύτατων μειοψηφιών γίνονται στον τόπο μας εν πολλοίς κοινωνικά ανεκτές, εξωραϊσμένες από έναν τάχα προοδευτικό λόγο, που νομιμοποιεί τη βία, είτε των κλειστών δρόμων είτε των σπασμένων βιτρινών ή κεφαλιών ως «έκφραση», ετούτης ή της άλλης αγανάκτησης. Εκφραση μπορεί να είναι. Αλλά είναι έκφραση παράνομη, και σε μια κοινωνία δικαίου η ελευθερία της έκφρασης σταματά εκεί που θίγει τα δικαιώματα των άλλων – αυτονόητο κι αυτό, βέβαια. Γιατί, στο κάτω κάτω, και ο Μάνσον την οργή του για την καπιταλιστική κοινωνία εξέφραζε σφάζοντας τη δόλια Σάρον Τέιτ, και ο Σιρχάν Σιρχάν τη δική του για τον ιμπεριαλισμό δολοφονώντας τον Ρόμπερτ Κένεντι, κι ο βομβιστής του Λόκερμπι τη δίκαιη –όπως την έβλεπε– άποψή του, στέλνοντας τριακόσιους τόσους αθώους στον υγρό τάφο του Ατλαντικού.

Να κι ένα τελευταίο αυτονόητο, λοιπόν, που το απευθύνω στους απανταχού έμμεσους ηθικούς αυτουργούς της βίας: το «να εκφράζεσαι ελεύθερα» είναι η χειρότερη δυνατή συμβουλή σε άτομα παθολογικά, που θέλουν να ξεσπάσουν το οιδιπόδειό τους στην κοινωνία ή σε αντικοινωνικές ομάδες που, από όποια ιδεολογία ορμώμενοι, θεωρούν το δικό τους δίκιο ανώτερο όλων των υπολοίπων. Ας μην τους την προσφέρουμε, λοιπόν.

Τελειώνω με μιαν άλλη κουβέντα του Λόρδου Ακτον, λιγότερο γνωστή αλλά εξ ίσου καίρια: «Κάθε πολιτικό σύστημα βάζει το δικό του στοίχημα, από το οποίο κρίνεται η επιτυχία ή η αποτυχία του. Για τη δημοκρατία, το στοίχημα αυτό είναι ο σεβασμός του νόμου».

* Ο κ. Απ. Δοξιάδης είναι συγγραφέας.