Αθανασόπουλος Τάκης

Για μια Ελλάδα σύγχρονη, δημιουργική και δίκαιη

Posted on Μαΐου 9, 2010. Filed under: Αθανασόπουλος Τάκης, Uncategorized |

  • Του Τακη Αθανασοπουλου*, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, Kυριακή, 9 Mαϊου 2010

Την περασμένη Κυριακή ακούσαμε όλοι τα νέα οικονομικά μέτρα της κυβέρνησης, τα οποία πράγματι προδιαγράφουν μια μακρά και δύσκολη περίοδο για τη χώρα μας. Αυτό όμως που προβληματίζει όλους μας, περισσότερο και από αυτά τα ίδια τα μέτρα, δημιουργώντας ένα βαθύ συναίσθημα ανασφάλειας, είναι ότι δεν είναι ευδιάκριτοι οι τρόποι διεξόδου από αυτή την κρίση, δηλαδή τι πρέπει να γίνει για να αποφευχθούν τα χειρότερα, γιατί όλοι αρχίζουμε να κατανοούμε ότι, δυστυχώς, τα πράγματα μπορεί να γίνουν πολύ χειρότερα. Υπάρχουν όμως πολλοί που πιστεύουν ότι, παρά τα πολλαπλά προβλήματα της ελληνικής οικονομίας αλλά και τις σοβαρές δυσκολίες που όλοι μας θα αντιμετωπίσουμε στην καθημερινότητά μας, η περίοδος αυτή μπορεί να αποτελέσει μια μεγάλη ευκαιρία να δούμε με σύνεση και ψυχραιμία όλα όσα πρέπει να γίνουν για την ανάπτυξη της οικονομίας μας και την επάνοδο της χώρας μας στη διεθνή και ευρωπαϊκή σκηνή ως ένα μέλος ισότιμο, σε πορεία οικονομικής ανάπτυξης και κοινωνικής ευημερίας.

Για να πετύχουμε αυτόν τον εθνικό και εξαιρετικά σημαντικό στόχο, επιβάλλεται, κατά την άποψή μου, να κινηθούμε σε δύο άξονες.

Ο πρώτος άξονας έχει να κάνει με την αυτογνωσία μας.

Θα πρέπει όλοι οι Ελληνες, και ιδιαίτερα οι δύο γενιές πριν και μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, στον βαθμό βέβαια που αναλογεί στον καθένα μας από τη θέση και τον ρόλο του, να παραδεχτούμε ότι έχουμε μεγάλη ευθύνη για τη σημερινή κατάσταση της χώρας μας. Θα πρέπει άμεσα να σταματήσουμε να αναλωνόμαστε σε ατέρμονες συζητήσεις και αλληλοκατηγορίες για το ποιος φταίει και με ψυχραιμία να συνειδητοποιήσουμε ότι, είτε ενεργά είτε παθητικά, έχουμε όλοι συμβάλει να φτάσουμε ώς εδώ.

Ο δεύτερος άξονας, στον οποίο θα πρέπει να εστιάσουμε όλη μας τη προσοχή και να διοχετεύσουμε όλη μας τη δημιουργικότητα, έχει να κάνει με αυτό που όλοι θέλουμε, παρότι αρκετοί από εμάς δεν το ομολογούν ανοιχτά: τη διατήρησή μας στη Ζώνη του Ευρώ και την παραμονή μας στον κεντρικό πυρήνα της Ευρώπης. Αυτή μας όμως η επιθυμία θα πρέπει απαραίτητα να συνοδεύεται από τη βούλησή μας να συγκλίνουμε με την «καλύτερη» Ευρώπη.

Να μελετήσουμε, δηλαδή, τις πρακτικές, τις συμπεριφορές, τα μέτρα, τις ενέργειες, τους κανόνες και το πλαίσιο βάσει των οποίων λειτουργούν οι οικονομικά ανεπτυγμένες και κοινωνικά ευημερούσες ευρωπαϊκές χώρες, και να υιοθετήσουμε εκείνα που θα βελτιώσουν τις δικές μας επιδόσεις.

Η υιοθέτηση απ’ όλους μας της σύγκλισης με την καλύτερη Ευρώπη ως ενεργοποιού μας στόχου και ως ατομικής ή/και κοινωνικής αποστολής μας, με απώτερο όραμα να κάνουμε την Ελλάδα μια χώρα σύγχρονη, δημιουργική και δίκαιη για όλους τους πολίτες της, θα μας βοηθήσει:

α) Να φτάσουμε εύκολα στο επιθυμητό επίπεδο αυτογνωσίας, αφήνοντας στην άκρη την προσφιλή μας ασχολία του επιμερισμού ευθυνών, διότι πλέον, οι απόψεις, οι συζητήσεις και οι διαβουλεύσεις μας θα έχουν όριο και περιεχόμενο, εφόσον θα στοιχίζονται στο όραμά μας και την αποστολή μας τόσο από τους συνομιλητές όσο και από τους ακροατές μας.

β) Να μην περιμένουμε όλες οι λύσεις και κατευθύνσεις να δίνονται από την κυβέρνηση, περιορίζοντας όλους τους υπόλοιπους Ελληνες σε έναν ρόλο παθητικό στην καλύτερη περίπτωση, αντιδραστικό στη χειρότερη, αλλά ο κάθε δημόσιος οργανισμός ή Αρχή, επιχείρηση, κοινωνικός φορέας, συντεχνία κ. λπ. να αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες εναρμόνισής τους με τις καλύτερες πρακτικές των καλύτερων αντίστοιχων φορέων της Ευρώπης.

Για παράδειγμα, η εναρμόνιση των ελληνικών πρακτικών στον κλάδο της ηλεκτρικής ενέργειας με τις καλές πρακτικές του κλάδου αυτού στη Δανία ή στην Ολλανδία ή στην Αυστρία ή στην Τσεχία ή στην Πορτογαλία, ή η εναρμόνιση των πρακτικών της ελληνικής πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με αυτές της Φινλανδίας ή της Ολλανδίας ή της Ιρλανδίας, και η σύγκλισή τους –από τους δείκτες παραγωγικότητας μέχρι τις αποδοχές των εργαζομένων– θα επέφερε σημαντικές αλλαγές βελτίωσης για όλους τους συμμετέχοντες στους κλάδους αυτούς, αλλά και αναπτυξιακές ευκαιρίες για την εθνική μας οικονομία. Θα μειωνόταν επίσης σημαντικά ο χρόνος συζητήσεων, διαβουλεύσεων, αντιδικιών και αντεγκλήσεων στη Βουλή, στις τηλεοράσεις, στα καφενεία και στους δρόμους, που, τις περισσότερες φορές, δεν καταλήγουν πουθενά ή, στη χειρότερη περίπτωση, καταλήγουν σε αυτοσχεδιασμούς που περιπλέκουν ακόμη περισσότερο το πρόβλημα. Με τη διαδικασία της σύγκλισης, έχοντας αποσυμφορήσει και αποπροσωποποιήσει τα θέματα, θα καταφέρουμε να σταματήσουμε να στρεφόμαστε γύρω από τον εαυτό μας και να γίνουμε πραγματικοί Ευρωπαίοι.

Ετσι, η κυβέρνηση θα μπορέσει ακόμα περισσότερο να επικεντρώσει την προσοχή της στην ενίσχυση της εθνικής ανταγωνιστικότητας, εδραιώνοντας σταθερούς, υγιείς και διαχρονικούς κυβερνητικούς θεσμούς, παρέχοντας ένα σταθερό βασικό οικονομικό πλαίσιο, καλές βασικές υποδομές και έγκυρη και έγκαιρη οικονομική και κοινωνική πληροφόρηση. Στο πλαίσιο αυτό, θα είναι εφικτός ο καθορισμός ενός συνόλου μικροοικονομικών κανόνων και κινήτρων που θα διέπουν τον ανταγωνισμό, έτσι ώστε να ενθαρρύνεται η ανάπτυξη της παραγωγικότητας, ενώ, παράλληλα, θα εξελίσσει ένα δίκαιο και αποτελεσματικό νομικό και φορολογικό σύστημα, αλλά και κανόνες εταιρικής διακυβέρνησης που θα καθιστούν τα στελέχη υπεύθυνα για τις επιδόσεις των εταιρειών ή των οργανισμών που ηγούνται.

Ετσι, οι κυβερνώντες θα είναι σε θέση να εκπληρώσουν τη δική τους αποστολή, που δεν είναι άλλη από την ανάπτυξη πολιτικής που να ενισχύει τον ανταγωνισμό, εξαλείφοντας παράλληλα τους παράγοντες που συντελούν στη χαμηλή παραγωγικότητα της οικονομίας της χώρας και αποδυναμώνουν το βιοτικό επίπεδο των Ελλήνων.

γ) Να κάνουμε τη χώρα μας, μια διαλεκτική χώρα.

Η Ελλάδα, όσο δυσχερής και αν είναι η κατάστασή της σήμερα, είναι σε πολύ καλύτερη θέση από αυτή που ήταν στο παρελθόν άλλες ανεπτυγμένες και ευημερούσες σήμερα χώρες της Ευρώπης, που κάποια περίοδο βρέθηκαν κυριολεκτικά στον πάτο, τόσο οικονομικά όσο και ηθικά.

Προεξέχον παράδειγμα είναι η Γερμανία, αλλά και άλλες χώρες πολύ πιο κοντά στα δικά μας μεγέθη, όπως η Δανία, η Φινλανδία, η Ολλανδία και η Τσεχία.

Σε όλες αυτές οι χώρες, αλλά και εν γένει σε όλες τις ευημερούσες και κοινωνικά δίκαιες χώρες, διακρίνουμε τα βασικά στοιχεία που τις καθιστούν διαλεκτικές χώρες:

Εχουν εθνικό όραμα και κεντρικό ενεργοποιό στόχο.

Τα στοιχεία αυτά τους επιτρέπουν να ελευθερώνουν τις δημιουργικές δυνάμεις των πολιτών τους κατά τρόπο εξισορροπητικό και να «διαλέγονται», δημιουργώντας έτσι συνεχώς γνώση και αξίες, χωρίς να χάνουν τον προσανατολισμό τους σε συζητήσεις χωρίς αρχή, μέση και τέλος, που καταλήγουν πάντα στο ότι κάποιος άλλος φταίει.

* Ο κ. Τάκης Αθανασόπουλος είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Πειραιώς.

Advertisements
Διαβάστε την δημοσίευση | Make a Comment ( None so far )

Χρειαζόμαστε περισσότερο κοινωνική απ’ ό,τι οικονομική μεταρρύθμιση

Posted on Απρίλιος 18, 2010. Filed under: Αθανασόπουλος Τάκης, Κοινωνία, Μεταρρύθμιση, Οικονομία |

  • Του Τακη Αθανασοπουλου*, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, Kυριακή, 18 Aπριλίου 2010

Εχουν περάσει επτά ολόκληροι μήνες από τότε που η χώρα μας προσέφυγε στις κάλπες, λόγω του αδιεξόδου στο οποίο είχε περιέλθει η οικονομία της. Από τότε, παρά το γεγονός ότι το θέμα αυτό κυριαρχεί στα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης αλλά και σε όλες τις συζητήσεις, αισθάνομαι ότι η κρισιμότητα της κατάστασης δεν έχει εμπεδωθεί πλήρως από την συντριπτική πλειοψηφία του ελληνικού λαού. Μπορεί να είναι και αυτός ένας από τους λόγους που δεν πέφτουν τα spreads;

Οι συμμετέχοντες στις αγορές κρατικών ομολόγων, που λίγο διαφέρουν από εμάς τους υπόλοιπους κοινούς θνητούς, αποφασίζουν για τα spreads των ελληνικών ομολόγων σήμερα, σύμφωνα με τον βαθμό εμπιστοσύνης τους στη δυνατότητα της χώρας να εξυπηρετεί το δημόσιο χρέος της και τη φερεγγυότητα της κυβερνητικής πολιτικής, καθώς και με βάση τις εκτιμήσεις τους σε κρίσιμα ερωτήματα όπως τα παρακάτω:

Πόσο καλά ενημερωμένος είναι ο μέσος Ελληνας για το μέγεθος των οικονομικών υποχρεώσεων της χώρας και πόσο καλά αντιλαμβάνεται ότι τις τελευταίες δύο με τρεις δεκαετίες έζησε πάνω από τις δυνατότητές του;

Πιο συγκεκριμένα:

Γνωρίζει ότι το δημόσιο χρέος που αναλογεί στον κάθε Ελληνα σήμερα είναι έξι φορές μεγαλύτερο από αυτό που αναλογούσε σε κάθε Αργεντινό το 2001 και τρεισήμισι φορές μεγαλύτερο από αυτό που αναλογούσε σε κάθε Ούγγρο το 2008; Γνωρίζει ποια ήταν τα μέτρα που κρίθηκαν απαραίτητα να ληφθούν για τις οικονομίες αυτών των δύο χωρών που τόσο πολύ απασχόλησαν τη διεθνή κοινότητα;

Συνειδητοποιεί ότι πολύ μεγαλύτερο πρόβλημα για τη χώρα μας από το δυσβάσταχτο χρέος της είναι η χαμηλή ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας; Δηλαδή, ότι ακόμη κι αν ως διά μαγείας εξαλειφόταν το χρέος μας σήμερα, αύριο θα έπρεπε η χώρα μας να δανειστεί και πάλι για να εκπληρώσει τις τρέχουσες υποχρεώσεις της;

Πόσο είναι εφικτό οι πολιτικοί της χώρας να ομονοήσουν και οι πολίτες της να αποδεχθούν και να υπομείνουν τα ενδεδειγμένα μέτρα τα οποία με αποτελεσματικότητα θα οδηγήσουν στην αναδιάρθρωση της οικονομίας -καθιστώντας έτσι την οικονομία μας ανταγωνιστική- και σταδιακά στην αποπληρωμή του χρέους;

Εάν οι απαντήσεις στα παραπάνω ερωτήματα είναι καταφατικές για έναν συγκεκριμένο επενδυτή, τότε το spread γι’ αυτόν είναι πολύ χαμηλό. Εάν όμως είναι αρνητικές, αυτό θα οδηγούσε στην απόφαση παντελούς άρνησης να επενδύσει ή, στην καλύτερη περίπτωση, σε πάρα πολύ υψηλά spreads.

Αντιλαμβανόμαστε, λοιπόν, πόσο σημαντικό είναι για όλους εμάς, τους Ελληνες, για την ευημερία μας σήμερα και κυρίως για την ευημερία των απογόνων μας στο μέλλον, για την ιστορία μας, για την περηφάνια μας αλλά και για την εικόνα μας, να προβούμε σε όλες τις απαιτούμενες ενέργειες που αναλογούν στον καθένα μας ώστε να απαντώνται θετικά τα παραπάνω ερωτήματα.

Πάρα πολύ δύσκολο -αν όχι ακατόρθωτο- εγχείρημα, ιδιαίτερα όταν αναλογιστεί κανείς ότι με την εξαίρεση κάποιων βραχυχρόνιων εξάρσεων, (όπως το έπος του ’40, αποτέλεσμα μεγάλης θετικής συναισθηματικής φόρτισης, βραχυπρόθεσμης όμως διάρκειας), εμείς οι Ελληνες δεν έχουμε επιδείξει ότι διαθέτουμε σταθερά και διαχρονικά όλα εκείνα τα στοιχεία τα οποία θα μας βοηθήσουν να οπλιστούμε με τη δύναμη, καρτερία, επιμονή, υπομονή, αλληλεγγύη, σύμπνοια και αλτρουισμό για την αποτελεσματική αντιμετώπιση μακροχρόνιων εθνικών δυσκολιών.

Γνωρίζοντας αυτή την αδυναμία της φυλής μας, για τους ξένους η έκπληξη θα είναι εάν η χώρα μας δεν πτωχεύσει και όχι το αντίθετο. Οι ξένοι δεν έχουν προβληματιστεί ιδιαίτερα μόνο με την πορεία της εθνικής μας οικονομίας. Εξίσου προβληματισμένοι είναι και σε πολλούς άλλους τομείς, όπως για παράδειγμα η διαχείριση απορριμμάτων, όπου είναι εμφανές ότι οι επιδόσεις μας είναι λιγότερο καλές ακόμη κι από τις οικονομικές μας.

Περισσότερο μάλιστα προβληματίζονται οι ξένοι εκείνοι που έχουν έλθει σε επαφή, γνωρίζουν και συναλλάσσονται με επιτυχημένους Ελληνες του εξωτερικού.

Αλλά και εμείς οι Ελληνες σήμερα, στις καθημερινές μας συζητήσεις, παραδεχόμαστε ότι ο Ελληνας όταν βγει εκτός Ελλάδας διαπρέπει, μεγαλουργεί, γίνεται άλλος άνθρωπος. Πράγματι, χιλιάδες είναι τα παραδείγματα Ελλήνων που εγκατέλειψαν την πατρίδα από τα τέλη του 19ου αιώνα μέχρι και σήμερα, γιατί δεν είχαν προοπτική και εγκαταστάθηκαν σε άλλες χώρες χωρίς να γνωρίζουν τη γλώσσα, τα ήθη και τα έθιμά τους. Οι Ελληνες αυτοί όχι μόνο εγκλιματίστηκαν αλλά και μεγαλούργησαν.

Επιπροσθέτως, πάρα πολλά είναι τα παραδείγματα επιτυχημένων Ελλήνων του εξωτερικού που επέστρεψαν στην Ελλάδα για να εγκατασταθούν και να δραστηριοποιηθούν στην οικονομική ζωή της χώρας, οι οποίοι δεν μπόρεσαν να εγκλιματιστούν και αναγκάστηκαν να επιστρέψουν έπειτα από λίγο καιρό εκεί απ’ όπου ήλθαν, ζημιωμένοι, αλλά κυρίως απογοητευμένοι και πικραμένοι.

Εχοντας ζήσει και εργαστεί ο ίδιος σε χώρες του εξωτερικού για πάνω από το μισό της επαγγελματικής μου ζωής, αισθάνομαι ότι γνωρίζω τους τρεις βασικούς λόγους, μεταξύ άλλων, για τους οποίους είναι πιο εύκολο για τον Ελληνα να είναι πιο δημιουργικός και επιτυχημένος έξω από τη χώρα του παρά μέσα στη χώρα του.

Πρώτον, το θεσμικό πλαίσιο, από το Σύνταγμα της χώρας μέχρι τους πιο απλούς κανόνες της τοπικής κοινωνίας, είναι φιλικό προς τον πολίτη και εφαρμόζεται με την απαιτούμενη χρονική και αντικειμενική συνέπεια. Πολλές φορές αναρωτιέμαι, όταν στη συντριπτική μας πλειοψηφία εμείς οι Ελληνες δεν γνωρίζουμε όχι μόνο τι λέει το καθένα, αλλά ακόμη και πόσα άρθρα έχει το ελληνικό Σύνταγμα και συνεπώς τις υποχρεώσεις και τα δικαιώματά μας που απορρέουν από αυτό, τότε πόσο εύκολο είναι για τον καθένα μας να αισθάνεται και να είναι καλός πολίτης;

Δεύτερον, στις κοινωνίες αυτές, η κοινωνική αναγνώριση δεν προέρχεται τόσο από τη θέση την οποία κάποιος κατέχει, τα πτυχία που έχει ή τις περγαμηνές της οικογένειάς του, αλλά κυρίως από το τι έχει δημιουργήσει στη ζωή του και την κοινωνική προσφορά του. Στις κοινωνίες αυτές, πτυχιούχος και άνεργος είναι ντροπή, ενώ ταξιτζής ή γκαρσόνι με πτυχίο κερδίζει την εκτίμηση και την κοινωνική αναγνώριση.

Τρίτος και εξίσου σημαντικός λόγος είναι ότι οι κοινωνίες αυτές διακατέχονται από μια κουλτούρα η οποία τους επιτρέπει, χωρίς να πάψουν να αναζητούν το τέλειο, να εφαρμόζουν τον καλύτερο θεσμό, πρακτική ή τρόπο μεταξύ των δικών τους προτάσεων ή των αντιστοίχων άλλων κοινωνιών. Ετσι, μπορούν να εφαρμόζουν γνωστές και επιτυχημένες συνταγές και να μην αναλώνονται σε μακροχρόνιους αυτοσχεδιασμούς και έριδες μεταξύ τους για το ποιος έχει την καλύτερη λύση. Σ’ αυτή την περίπτωση, παραδείγματος χάριν, τα ελληνικά πανεπιστήμια θα μπορούσαν να είχαν χρησιμοποιήσει τρόπους αξιολόγησης καλών πανεπιστημίων άλλων χωρών χωρίς να πάψουν στο μεταξύ να αναζητούν, ως οφείλουν, τον καλύτερο τρόπο αξιολόγησης και όχι να μην αξιολογούνται καθόλου μέχρι να καταλήξουν στον καλύτερο, κατά την άποψή τους, τρόπο.

Σήμερα, η προσοχή όλων μας στην Ελλάδα στρέφεται στα δύο από τα τρία σοβαρά προβλήματα της χώρας μας: τη μείωση του δημοσίου χρέους και του ελλείμματος του ετήσιου προϋπολογισμού.

Τα προβλήματα αυτά είναι σίγουρο ότι θα αντιμετωπιστούν με τις κατάλληλες οικονομικές μεταρρυθμίσεις είτε έχοντας προσφύγει στον ευρωπαϊκό μηχανισμό στήριξης και στο ΔΝΤ είτε όχι.

Το τρίτο όμως πρόβλημα, που είναι το μεγαλύτερο και η αιτία όλων των δεινών μας, είναι η χαμηλή ανταγωνιστικότητα της χώρας μας. Κι αυτό το πρόβλημα μπορεί να αντιμετωπιστεί ριζικά μόνο με γενναίες κοινωνικές μεταρρυθμίσεις για την εξάλειψη των παραγόντων που συντελούν σε χαμηλή παραγωγικότητα, κύριος συντελεστής της χαμηλής ανταγωνιστικότητας της οικονομίας μας, των χαμηλών αμοιβών και του εν γένει χαμηλού επιπέδου ζωής των Ελλήνων.

Προς τούτο, κατά την άποψή μου, είναι πιο σημαντικό να μελετούμε και να υιοθετούμε τις επιτυχημένες καλές πρακτικές άλλων χωρών, από το να προβαίνουμε σε αυτοσχεδιασμούς και εφαρμογές αδοκίμαστων μεθόδων και να αναλωνόμαστε σε ατέρμονες συζητήσεις για το ποιος έχει την καλύτερη λύση έχοντας κάθε φορά όσους βρίσκονται στην πλευρά που δεν πρότεινε τη συγκεκριμένη λύση, απέναντι.

*O Τάκης Αθανασόπουλος είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Πειραιώς.

Διαβάστε την δημοσίευση | Make a Comment ( None so far )

Liked it here?
Why not try sites on the blogroll...