Βερέμης Θάνος

Η θεολογική εκδοχή της κρίσης

Posted on Δεκέμβριος 26, 2010. Filed under: Βερέμης Θάνος |

  • Tου Θανου Bερεμη*, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, Kυριακή, 26 Δεκεμβρίου 2010

Οι σωτήρες εμφανίζονται συνήθως σε κοινωνίες οι οποίες βρίσκονται σε κρίση. Στη βιβλική τοπογραφία, οι προφήτες έρχονταν από την έρημο έπειτα από μακρά προετοιμασία νηστείας και προσευχής. Οι σύγχρονοι σωτήρες αποκαλύπτονται στα ΜΜΕ και στα blogs του Διαδικτύου. Είναι όλοι πατριώτες στον υπερθετικό βαθμό, αριστείς της κοινοτοπίας και της συνωμοσιολογίας. Στην κατηγορία των σωτήρων σπανίζουν οι ελευθερόφρονες, οι μετριοπαθείς, οι κεντρώοι και οι έχοντες πρωτότυπη σκέψη.

Στις σημερινές ΗΠΑ ευδοκιμεί ένα είδος σωτήρα που συνδυάζει τη θυμοσοφία του μέσου όρου με το θεόπνευστο χάρισμα των ευαγγελιστών παστόρων του Φαρ Ουέστ. Οι σωτήρες που απηχούν την καθημερινή μετριότητα, όπως η Σάρα Πέιλιν, ή οι έξαλλοι κήρυκες του δημοφιλέστατου Fox News σαν τον Ρας Λίμποου ή τον Γκλεν Μπεκ, θυμίζουν στον μέσο θεατή τον εαυτό του. Απαίδευτο, σκοτισμένο, εχθρό κάθε αυθεντίας και θρησκευόμενο, που αισθάνεται θύμα της Ουάσιγκτον. Για τους Ευρωπαίους, το φαινόμενο της Fox News του Ρόμπερτ Μέρντοχ και η επιρροή του στις μάζες της Αμερικής είναι πράγματα ανεξήγητα. Πώς κατάφερε ένας Αυστραλός επιχειρηματίας, που ούτε πουριτανός στον ιδιωτικό του βίο τυγχάνει ούτε θρησκεύεται, να στήσει έναν τηλεοπτικό σταθμό, ο οποίος ευαγγελίζεται τον λόγο των φονταμενταλιστών του προτεσταντισμού;

Οι οργισμένοι του δημοσιογράφοι καταγγέλλουν συνήθως την ομοσπονδιακή κυβέρνηση για όλα τα κακά που συμβαίνουν στη χώρα και βέβαια για κατάχρηση εξουσίας. Ο Λίμποου θεωρεί τον πρόεδρο Ομπάμα υπεύθυνο για την αύξηση της ανεργίας, αλλά παράλληλα δηλώνει ότι η δημόσια ιατρική περίθαλψη στερεί τους ανέργους από τις βασικές τους ελευθερίες επιλογής. Η μόνη τους επιλογή προφανώς, για να μην επιβαρύνουν τους φορολογουμένους, είναι να πεθάνουν. Ο έτερος διάσημος της Fox News, o Γκλεν Μπεκ, είναι πρόσωπο παρμένο από τις κινηματογραφικές ταινίες του Τζον Φορντ. Τύπος (πρώην) αλκοολικού ιεροκήρυκα πάστορα από κάποια ξεχασμένη μεθοριακή κωμόπολη της δυτικής Αμερικής, εκφράζει τις τύψεις του για τις ανομολόγητες αμαρτίες του και τη μηδαμινότητά του μπροστά στον Θεό. Ακολουθούν ο νταής Ιρλανδός Οράιλι, ο οποίος απειλεί με βία τους συνομιλητές του όταν διαφωνούν, και πάμπολλοι οπαδοί των Πάρτι του Τσαγιού και της άλωσης του κέντρου των αποφάσεων από την αμερικανική περιφέρεια.

Η εικόνα του ιδεολογικού διχασμού των ΗΠΑ παραπέμπει στις παραμονές του εμφυλίου πολέμου. Αυτή τη φορά, όμως, στο επίκεντρο του διχασμού δεν βρίσκεται η επιλογή του ιδεώδους πολιτειακού συστήματος, αλλά η σύγκρουση του κοσμικού φιλελευθερισμού, του Συντάγματος με τον λαϊκό ευαγγελικό φονταμενταλισμό των μαζών.

Στο ογκώδες στοχαστικό βιβλίο του καθηγητή στο Πανεπιστήμιο του Αιγαίου, Μανούσου Μαραγκουδάκη, «Αμερικανικός Φονταμενταλισμός» (Παπαζήσης, 2010), διαγράφεται με ενάργεια και τεκμηρίωση η πορεία του αρχικού πουριτανισμού, από τους εκτός πολιτικής ζηλωτές, ώς τον πολιτικοποιημένο ευαγγελικό φονταμενταλισμό της σήμερον. Ο συγγραφέας παρατηρεί ότι το παραδοσιακό χάσμα μεταξύ θρησκευτικότητας και πολιτικής στην προτεσταντική Αμερική γεφυρώθηκε από τον μεταπολεμικό αντικομμουνισμό. Πρωταγωνιστής του νέου φονταμενταλισμού και γεφυροποιός με το παρελθόν υπήρξε ο χαρισματικός θρησκευτικός ρήτορας Μπίλι Γκράχαμ. Ο Γκράχαμ ενθάρρυνε τον Αϊζενχάουερ να θέσει υποψηφιότητα για πρόεδρος των ΗΠΑ και αργότερα βρέθηκε στο στενό περιβάλλον του Ρίτσαρντ Νίξον. Αναγκάστηκε να απομακρυνθεί από τον πρόεδρο των ΗΠΑ όταν ξέσπασε το σκάνδαλο Γουότεργκεϊτ.

Η επιρροή του, ωστόσο, έφτασε ώς τον Μπους τον νεότερο. Ομως ο Γκράχαμ, αν και φιλοδοξούσε να ασκεί επιρροή στους πολιτικούς, δεν ήθελε να γίνουν ο ίδιος και οι περί αυτόν πολιτικοί. Οπως επισημαίνει ο Μαραγκουδάκης, η διαφορά ανάμεσα στους νεότερους Ευαγγελιστές και τους παλιούς, είναι η ροπή των πρώτων προς την πολιτική εξουσία. Δεδομένου ότι οι προτεστάντες του 17ου-19ου αιώνα πίστευαν στον απόλυτο διαχωρισμό θρησκείας και κράτους, ώστε να προστατευθεί η θρησκεία από τις εγκόσμιες αμαρτίες και το κράτος από τις θρησκευτικές διαμάχες, η σημερινή εξέλιξη αποτελεί απειλή για την ενότητα των ΗΠΑ. Ο Μαραγκουδάκης ερμηνεύει τον αμερικανικό φονταμενταλισμό ως έκφραση του νεωτερισμού μάλλον, παρά της μεσαιωνικής παράδοσης.

Η φονταμενταλιστική γραμματεία του 19ου αιώνα είχε σχέση με την επαγωγική σκέψη του Βάκωνα και τη σκωτική φιλοσοφία της κοινής λογικής. «Εάν ταξινομηθεί ορθολογικά η γνώση αυτή, μπορεί να αποδώσει ένα μεγάλο βαθμό βεβαιότητας για την πραγματικότητα» (σελ. 633). Σε αντίθεση, όμως, με τους εγγράμματους ταγούς των φονταμενταλιστών του παρελθόντος, οι σύγχρονοι ηγέτες και οπαδοί των Πάρτυ του Τσαγιού είναι άτομα περιορισμένης καλλιέργειας. Χωρίς να έχουν πλήρη συνείδηση των πράξεών τους στρέφονται, ούτε λίγο ούτε πολύ, κατά της εγκόσμιας φιλελεύθερης φιλοσοφίας των πατέρων του αμερικανικού Συντάγματος.

Το κακό αρχίζει από την προεδρία του Ρόναλντ Ρέιγκαν, όταν πραγματοποιείται η σύνθεση της υλιστικής ιδεολογίας των συντηρητικών Ρεπουμπλικανών με τον θρησκευτικό χιλιασμό των λαϊκών φονταμενταλιστών. Πρόκειται για ταξική συμμαχία χωρίς προηγούμενο στην αμερικανική ιστορία. Ετσι ο ακραίος ατομικισμός, η δυσπιστία προς την κεντρική εξουσία, η προτίμηση της ελευθερίας έναντι της ισότητας και ο ακραίος πατριωτισμός ενώθηκαν με τον θρησκευτικό φανατισμό του μικρού ανθρώπου. Το υβρίδιο αναπτύσσεται απειλητικό για την ενότητα των ΗΠΑ.

* Ο κ. Θάνος Βερέμης είναι καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.

Διαβάστε την δημοσίευση | Make a Comment ( None so far )

Ολική επαναφορά

Posted on Ιουλίου 6, 2010. Filed under: Βερέμης Θάνος |

  • Ενας από τους λόγους της περιορισμένης μας μνήμης είναι ότι ελάχιστοι διαβάζουν βιβλία. Και αυτοί οι λίγοι που διαβάζουν αρκούνται σε έργα του επαγγελματικού τους ενδιαφέροντος, με κάποια συμπληρώματα καλοκαιρινής ανάγνωσης μυθιστορημάτων. Ετσι, ακόμα και οι μορφωμένοι συμπατριώτες μας ανακαλύπτουν την πυρίτιδα όταν την επαναφέρει στην κοιτίδα της κάποιος επαναπατριζόμενος Ελληνας από την Εσπερία.

Σχετικά πρόσφατα το ελληνικό κοινό ανακάλυψε τη σκέψη του Τούρκου υπουργού Εξωτερικών, Αχμέτ Νταβούτογλου, χάρη στο ευπώλητο έργο του «Στρατηγικό βάθος», το οποίο εξακολουθεί να προηγείται στη λίστα της «Καθημερινής». Αυτό που ο μειλίχιος Τούρκος καθηγητής πρεσβεύει εδώ είναι ότι η χώρα του μπορεί με ειρηνικά μέσα να επανεύρει την παλιά επιρροή της οθωμανικής αυτοκρατορίας στην Ευρασία, τη Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή, αλλά κυρίως να της αναγνωριστεί ένας παγκόσμιος στρατηγικός ρόλος αφού διαθέτει τη 17η μεγαλύτερη οικονομία του πλανήτη. Οι απόψεις του ωστόσο δεν είναι πρωτοφανείς. Προηγήθηκαν πολιτικοί όπως οι Ντεμιρέλ, Ερμπακάν και κυρίως ο Τουργκούτ Οζάλ, που κατέδειξαν την «ανιστορικότητα» (Στέλιος Ράμφος) την οποία επέβαλε στη νεώτερη Τουρκία ο Κεμάλ Ατατούρκ αποσιωπώντας έτσι τη μεγάλη εποχή των Τούρκων Οθωμανών. Εβδομήντα, περίπου, χρόνια μετά την κεμαλική καταδίκη του ισλαμικού παρελθόντος, ο Τουργκούτ Οζάλ διαλαλούσε την οθωμανική δόξα. Είναι άραγε σύμπτωση ότι οι δύο πρωθυπουργίες του Οζάλ συνέπεσαν με τις τελευταίες ημέρες της Σοβιετικής Πομπηίας και η προεδρία του με την ολική επαναφορά της Αγίας Ρωσίας; Την ίδια δηλαδή εποχή που η Ρωσία καταργούσε την ανιστορικότητα του μαρξιστικού – λενινιστικού της καθεστώτος, η Τουρκία αναζητούσε τη χαμένη της ιστορικότητα. Είναι, πιστεύω, δίκαιο να τοποθετήσουμε τις καταβολές του ιδεολογικού μετασχηματισμού της τουρκικής πολιτικής εξουσίας στην περίοδο Οζάλ.

Η πιο σημαντική έκφραση της αλλαγής υπήρξε η επιστροφή του θεωρητικού του τουρκικού εθνικισμού Ζίγια Γκέκαλπ στο προσκήνιο του τουρκικού ενδιαφέροντος. Ο Γκέκαλπ διασώθηκε από τον μαθητή του Κεμάλ, αλλά κουτσουρεμένος. Ο δημιουργός της νεώτερης Τουρκίας γκρέμισε τον ισλαμικό πυλώνα και διατήρησε τους άλλους δύο στην εθνογενετική θεωρία του Γκέκαλπ: τον εθνοτισμό και τον δυτικό προσανατολισμό της χώρας. Χωρίς όμως τον ισλαμικό πυλώνα η Τουρκία έχανε τα σημεία αναφοράς της σε ένα ένδοξο παρελθόν.

Ο Νταβούτογλου, ως υπουργός κυβέρνησης η οποία περιόρισε τις εξουσίες των στρατιωτικών τοποτηρητών του κεμαλισμού, αντλεί την έμπνευσή του από τον πρώτο διδάξαντα προκειμένου να προβεί σε επανασύσταση της οθωμανικής ισχύος και επιρροής.

Πρόκειται βέβαια για μια ουτοπία που όμως μπορεί να αποδειχθεί χρήσιμη για τη σημερινή τουρκική κυβέρνηση. Αν και ο Τούρκος πρωθυπουργός άνοιξε πολλά μέτωπα συγχρόνως (Ισραήλ, ΗΠΑ, Ε. Ε.) και δεν μπορεί να ελπίζει να ανταγωνιστεί τη Ρωσία στον Καύκασο και στη βόρεια όχθη της Μαύρης θάλασσας, επιχειρεί μια ιστορική επανασυγκόλληση της ίδιας της διχασμένης Τουρκίας. Καθώς ο κεμαλισμός χάνει την αποκλειστικότητά του στον κεντρώο και αριστερό χώρο του πολιτικού φάσματος, πολιτικοί τύπου Νταβούτογλου επιχειρούν την επανίδρυση του τουρκικού κράτους το οποίο θα αναγνωρίζει τους Κούρδους, τους Αλεβί (Σιίτες Τούρκους), τους Λαζούς και όλους όσοι συνδέει ένα κοινό μουσουλμανικό παρελθόν που παρά τις προσπάθειές του δεν κατάφερε να εξαφανίσει ο κεμαλισμός. Η παρουσία ενός Κούρδου Αλεβί στην ηγεσία του Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος -ό, τι δηλαδή απέμεινε από το κόμμα του Ατατούρκ και του Ινονού, μετά την ερήμωση που προκάλεσε στην ιστορική παράταξη ο ρόλος των στρατιωτικών και το χειρότερό τους πρόκριμα, ο απελθών Ντενίζ Μπαΐκάλ- αποτελεί ενδιαφέρον άνοιγμα της αντιπολίτευσης προς τις μειονότητες της Τουρκίας.

Επανερχόμαστε στην αρχική διαπίστωση ότι οι Ελληνες δεν διαβάζουν. Διαφορετικά, θα ήταν γνωστή η πλούσια βιβλιογραφία για την Τουρκία και τα ελληνοτουρκικά. Ο αείμνηστος Βύρων Θεοδωρόπουλος είχε συγγράψει αρκετά πονήματα για την πολιτική φιλοσοφία των γειτόνων. Ο Θάνος Ντόκος στο μεγάλο και γόνιμο έργο του για την αμυντική πολιτική της Τουρκίας είχε καταλήξει σε διαπιστώσεις που τώρα επαναπατρίζονται από ομογενείς του εξωτερικού. Η Εκάβη Αθανασοπούλου, του Πολιτικού Τμήματος του Πανεπιστημίου Αθηνών, όπως και ο Γιάννης Γρηγοριάδης ο οποίος διδάσκει στο Πανεπιστήμιο Μπιλκέντ της Αγκυρας, μας κρατούν ενήμερους για όσα συντρέχουν στην εξωτερική πολιτική των Τούρκων. Ο σημαντικός τουρκολόγος Αλέξης Αλεξανδρής έγραψε πολλά έγκυρα κείμενα πριν γίνει γενικός πρόξενος στην Κωνσταντινούπολη και σημερινός εκπρόσωπος του ΥΠΕΞ στη Θράκη. Η βιβλιογραφία μας στον τομέα των Ελληνοτουρκικών είναι από τις πιο πλούσιες που διαθέτουμε. Είναι πραγματικά κρίμα να αγνοείται τόσο κατάφωρα από τους διανοουμένους μας.

* Ο κ. Θάνος Βερέμης είναι πρόεδρος του ΕΣΥΠ.

Διαβάστε την δημοσίευση | Make a Comment ( None so far )

Μακρυγιάννης: μια νέα ανάγνωση

Posted on Μαΐου 9, 2010. Filed under: Βερέμης Θάνος |

  • Tου Θανου Bερεμη, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, Kυριακή, 9 Mαϊου 2010

Η Ελλάδα σήμερα δρέπει τα σκυθρωπά γεννήματα δύο δεκαετιών ασωτίας και δημόσιας διαφθοράς. Η πρακτική της εικοσαετίας αυτής είχε νομιμοποιηθεί στις συνειδήσεις των νεοελλήνων πολύ πριν η Ελλάδα αναδυθεί ως ανεξάρτητο κράτος. Οι εκσυγχρονιστικές προσπάθειες δυτικοφρόνων όπως οι Καποδίστριας, Μαυροκορδάτος, Τρικούπης, Βενιζέλος και Καραμανλής, κατάφεραν να κατασκευάσουν μια ευάλωτη κοινωνία πολιτών χωρίς να τιθασεύσουν το παντοδύναμο πελατειακό κράτος και τους πολιτικούς του τροφοδότες. Στη δεκαετία του 1980 συντελείται για πρώτη φορά η λαϊκιστική εκπεφρασμένη νομιμοποίηση της παραβατικότητας. Σ’ αυτήν συνεισφέρουν με τα δικά τους πρότυπα και τα αριστερά κόμματα («Νόμος είναι το δίκιο του εργάτη») και όσοι ακόμα θα ήθελαν να ιδιοποιηθούν το κρατικό κέρας της Αμαλθείας.

Θα προσπαθήσω από τη στήλη αυτή (κατά το παράδειγμα των Παγουλάτου και Ψαλιδόπουλου) να αναζητήσω τις πηγές της ελληνικής ανομίας και μιας φιλολογίας που άθελά της επιβεβαιώνει και επιβραβεύει το καθεστώς αυτό.

Τα «Απομνημονεύματα» του στρατηγού Μακρυγιάννη δημοσιεύτηκαν από τον Γιάννη Βλαχογιάννη το 1907 και έγιναν αντικείμενο άμετρου θαυμασμού από συγχρόνους και μεταγενέστερους ποιητές και διανοούμενους. Ο Παλαμάς, ο Θεοτοκάς, ο Σεφέρης, ο Λορεντζάτος και πολλοί άλλοι ανακάλυψαν στον Ρουμελιώτη οπλαρχηγό τη γνησιότητα του άθικτου από την εκπαίδευση λαϊκού λόγου και στοχασμού. Ο ίδιος ο Βλαχογιάννης, που βρήκε το χειρόγραφο των απομνημονευμάτων και μετέγραψε τη δυσανάγνωστη γραφή του συγγραφέα τους, διατύπωνε αμφιβολίες για την αντικειμενικότητα του Μακρυγιάννη. Αργότερα, όταν έκανε την εμφάνισή του το δεύτερο χειρόγραφο, ο Βλαχογιάννης εμπιστεύθηκε στον Θεοτοκά ότι επρόκειτο για το έργο ενός τρελού. Ωστόσο, όταν το χειρόγραφο αυτό εκδόθηκε το 1983 από το Μορφωτικό Ιδρυμα της Εθνικής Τράπεζας με τον τίτλο «Οράματα και Θάματα» και γνώρισε μεγάλη δημοσιότητα, ο Γιώργος Σαββίδης, καθηγητής του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, ζήτησε από την Εκκλησία της Ελλάδος να κάνει τον Μακρυγιάννη άγιο! Ποια σχέση μπορεί να είχαν οι κάθε άλλο παρά θρησκευόμενοι οπαδοί του δυτικού τρόπου σκέψης στην Ελλάδα με τον γνήσιο πράγματι εκπρόσωπο μιας Ελλάδας που οι ίδιοι πάσχιζαν να μεταμορφώσουν; Βέβαια, η αρχή των δημοτικιστών να αγκαλιάζουν καθετί το «απελέκητο» και λαϊκό, οδηγεί τον Σεφέρη στα θαυμαστικά του σχόλια για τον αγράμματο αγωνιστή, που απαξιώνουν όμως τα προϊόντα της ελληνικής εκπαίδευσης.

Ανεξάρτητα από τη λογοτεχνική αξία του λόγου του, ο Μακρυγιάννης περιγράφει με ακρίβεια στα απομνημονεύματά του μια κοινωνία με άφθονη λεβεντιά αλλά χωρίς νόμους, αρχές και συνέπεια, εκτός από την προαγωγή των συμφερόντων της οικογένειας, της ομάδας των ημετέρων και της πολιτικής φατρίας, δηλαδή της πατρίδας όπως τη φανταζόταν ο καθένας. Η κατακερματισμένη αυτή κοινωνία καθορίζει τελικά τη λειτουργία του ελληνικού κράτους.

Η γνησιότητα της καταγραφής αυτού του καθεστώτος από τον Μακρυγιάννη είναι δυνατό να γίνει αντιληπτή μέσα από μια ανθρωπολογική ανάγνωση του έργου του. Η ιστορική ανάγνωση δεν αποδίδει παρά μόνο τη λοξή οπτική γωνία ενός δευτεραγωνιστή των γεγονότων της Επανάστασης και μάλιστα από το στρατόπεδο της ρουμελιώτικης φατρίας του εμφυλίου πολέμου και ενός εκ των πρώτων μισθοφόρων της κρατικής εξουσίας που είχε έδρα της το Μεσολόγγι. Ο Μακρυγιάννης, ως ιστορικός, είναι απολογητής μιας συγκεκριμένης μερίδας του εμφυλίου και κακολογεί τους επιφανέστερους αντιπάλους του, όπως τον Κολοκοτρώνη, τον Παπαφλέσσα και τον Ζαΐμη, μεταξύ άλλων.

Η ανθρωπολογική ανάγνωση του έργου είναι δυνατή αν χρησιμοποιήσει ο αναγνώστης τα εργαλεία που του προσφέρει η έγκυρη περιγραφή μιας παραδοσιακής ελληνικής κοινωνίας του εικοστού αιώνα από τον John K. Campbell (Honour, Family and Patronage. A study of Institutions and Moral Values in a Greek Mountain Community, Oxford University Press, 1964).

Σε ερχόμενο άρθρο θα επιχειρήσω την ερμηνεία, με όρους πλέον της κοινωνικής ανθρωπολογίας, της κοινωνίας που περιγράφει ο Μακρυγιάννης. Η κοινωνία αυτή αναφύεται στις μέρες μας σαν τα κεφάλια της Λερναίας Υδρας που οι Ηρακλείς του εκσυγχρονισμού προσπάθησαν να κόψουν.

(ΥΓ.: Σε προηγούμενο άρθρο μου απέδωσα την άποψη ότι το ρουσφέτι αποτελεί αγαθό μηχανισμό προσωποποίησης της εξουσίας, σε βιβλίο του Μάρκου Δραγούμη. Πρόκειται βέβαια για άποψη άλλου συγγραφέα, στον οποίο ο Δραγούμης αναφέρεται με επικριτικό σχόλιο.)

Διαβάστε την δημοσίευση | Make a Comment ( None so far )

Διαφωνίες, αλλά και συγκλίσεις για την Παιδεία Θ. Βερέμη και Γ. Μπαμπινιώτη

Posted on Φεβρουαρίου 3, 2009. Filed under: Βερέμης Θάνος, Διάλογος, Μπαμπινιώτης Γιώργος, Παιδεία, Σπηλιωτόπουλος Αρης |

  • Δύο από τα κεντρικά πρόσωπα των τελευταίων εξελίξεων στον χώρο της Παιδείας τοποθετούνται στην «Κ» ενόψει του διαλόγου με αντικείμενο την αλλαγή του συστήματος εισαγωγής στα ΑΕΙ και την αναμόρφωση του λυκείου, αποτυπώνοντας διαφωνίες και συγκλίσεις. Ο πρόεδρος του Εθνικού Συμβουλίου Παιδείας, Θάνος Βερέμης, υποστηρίζει ότι τα μαθήματα του λυκείου πρέπει να μειωθούν αριθμητικά κατά το ήμισυ, αλλά να διδάσκονται εντατικότερα και σε βάθος, επισημαίνοντας ότι η πρωτοβάθμια εκπαίδευση είναι η αρχή του προβλήματος…
  • Ο νέος πρόεδρος του Συμβουλίου Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης, Γιώργος Μπαμπινιώτης -οργάνου με επιτελικό ρόλο στον διάλογο- τονίζει την ανάγκη πλήρους απελευθέρωσης του λυκείου από τις πανελλαδικές εξετάσεις και ριζικής αναμόρφωσης του περιεχομένου σπουδών. Πάντως, και ο δύο πανεπιστημιακοί δάσκαλοι συμφωνούν ότι ο διάλογος πρέπει να περαιωθεί σε λογικό χρονικό διάστημα, ενώ παρεμβαίνοντας και στο ζήτημα της εφαρμογής του νόμου-πλαισίου στα ΑΕΙ, που θεσπίστηκε με την τελευταία μεταρρύθμιση, τονίζουν στην «Κ» την ανάγκη διορθωτικών κινήσεων, αφού σε πολλά σημεία ο νόμος αδρανεί.

Η εξαγγελία διαλόγου από «μηδενική βάση» αναστέλλει ουσιαστικά όσες μεταρρυθμίσεις είχαν ήδη δρομολογηθεί

Mε εμφανή σημάδια αγωνίας, και στόχο να «παγώσει» σε ευρύ χρονικό ορίζοντα τις πρόσφατες αντιδράσεις στον χώρο της εκπαίδευσης, η κυβέρνηση ουσιαστικά «αναστέλλει» τις όποιες μεταρρυθμίσεις είχαν δρομολογηθεί, στέλνοντας μήνυμα ατολμίας σε εκείνους τους κύκλους της εκπαίδευσης που επιζητούν την αδράνεια και τη διατήρηση κεκτημένων. Σε αυτή τη «λογική», μόνον τυχαία δεν ήταν η εξαγγελία διαλόγου για την αναμόρφωση του λυκείου και αλλαγών στο σύστημα πρόσβασης στα ΑΕΙ, από «μηδενική βάση». Η επιλογή αυτή χαρακτηρίζεται ακόμα και από στελέχη της κυβερνητικής παράταξης ως οπισθοδρόμηση από προηγούμενες επιλογές και κυβερνητικές πρωτοβουλίες. Ενδεικτικά, η «απροθυμία» του νέου υπουργού Παιδείας κ. Αρη Σπηλιωτόπουλου να προσδώσει δυναμική στις μεταρρυθμίσεις αποτυπώνεται σε μία σειρά βασικών νομοθετημάτων, που ψηφίστηκαν μετά την ανάληψη της διακυβέρνησης από την Νέα Δημοκρατία το 2004.

— Ο κ. Σπηλιωτόπουλος ήδη παρέπεμψε στις ελληνικές καλένδες την εφαρμογή του νόμου για τα κολέγια που ψηφίστηκε πέρσι τον Αύγουστο. Και αυτό παρότι το θέμα είναι κρίσιμο αφού η Ελλάδα απειλείται με πρόστιμο από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για μη εφαρμογή των σχετικών κοινοτικών Οδηγιών. Το ζήτημα των κολεγίων ανέκυψε το 1989 και από τότε εκκρεμεί καθώς καμιά κυβέρνηση δεν θέλησε να το αντιμετωπίσει ουσιαστικά, φοβούμενη το πολιτικό κόστος. Είναι εντονότατες οι αντιδράσεις από επαγγελματικές ενώσεις, πανεπιστήμια και ΤΕΙ στη χορήγηση επαγγελματικών δικαιωμάτων στους πτυχιούχους των κολεγίων.

— Ο κ. Σπηλιωτόπουλος παρέλαβε από τον κ. Ευριπίδη Στυλιανίδη το χαρτοφυλάκιο του ΥΠΕΠΘ σε μία περίοδο κατά την οποία τα ΑΕΙ επιχειρούσαν να βρουν το βηματισμό τους με βάση το νέο νόμο πλαίσιο για την τριτοβάθμια εκπαίδευση. Βελτιώσεις στο νόμο σαφώς χρειάζεται να γίνουν, όπως άλλωστε έγινε και με τον προηγούμενο νόμο-πλαίσιο του 1982. Ομως, είναι διαφορετικό το ζήτημα των όποιων διορθωτικών αλλαγών, οι οποίες μπορεί να υιοθετηθούν ύστερα από συνεννόηση ΑΕΙ – υπουργείου, και διαφορετικής βαρύτητας ζήτημα η έναρξη διαλόγου για αλλαγές στο νόμο υπό την επίβλεψη του Εθνικού Συμβουλίου Παιδείας, που έχει θέση μείζονος γνωμοδοτικού οργάνου. Πάντως, στην παρούσα φάση πολλά ΑΕΙ βρίσκουν δικαιολογίες να μην εφαρμόζουν το νόμο.

— Αντιδράσεις πυροδοτεί και η απόφαση για έναρξη από μηδενική βάση του διαλόγου στο θέμα των αλλαγών της δομής του λυκείου και του συστήματος πρόσβασης στα ΑΕΙ. Ο διάλογος «από μηδενική βάση», που εξήγγειλε η ηγεσία του υπουργείου Παιδείας, κατεύνασε τις αντιδράσεις στα λύκεια, ενώ επιτρέπει τη διεξαγωγή μιας συζήτησης μακράς διαρκείας, χωρίς χρονοδιάγραμμα με μόνο στόχο να κερδηθεί χρόνος. Ο χειρισμός αυτός ακυρώνει στην ουσία τη βαρύτητα των όποιων προτάσεων για το σύστημα εισαγωγής.

Βολές υπήρξαν και για την επιλογή ο διάλογος να διεξαχθεί στο Συμβούλιο Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης (ΣΠΔΕ), όπου ως πρόεδρος ορίσθηκε την προηγούμενη εβδομάδα ο πανεπιστημιακός κ. Γεώργιος Μπαμπινιώτης. Η επιλογή του κ. Μπαμπινιώτη θεωρήθηκε ιδανική, σύμφωνα με κυβερνητικά στελέχη που δυσανασχέτησαν από τις εξελίξεις, επειδή εξυπηρετεί εσωτερικές κυβερνητικές ισορροπίες. Ταυτόχρονα, η επιλογή του ΣΠΔΕ θεωρήθηκε ως υποβάθμιση του Εθνικού Συμβουλίου Παιδείας, υπό την προεδρία του πανεπιστημιακού κ. Θάνου Βερέμη, το οποίο θεσμικά, ως γνωμοδοτικό όργανο, έχει την αρμοδιότητα της διατύπωσης μίας πρότασης-βάσης διαλόγου. Ηδη, άλλωστε, επιτροπή του ΕΣΥΠ έχει επεξεργαστεί μία πρόταση, η τελική μορφή της οποίας θα παρουσιαστεί τις προσεχείς ημέρες.

  • Διαφωνίες και συγκλίσεις

Η «Κ» ζήτησε τις απόψεις του προέδρου του Εθνικού Συμβουλίου Παιδείας κ. Θάν. Βερέμη και του προέδρου του Συμβουλίου Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης κ. Γ. Μπαμπινιώτη, οι οποίοι δηλώνουν επισήμως την πρόθεση για μεταξύ τους συνεργασία, όμως είναι γνωστοί και οι διαφορετικοί προσανατολισμοί τους στο θέμα του διαλόγου. Και οι δύο απάντησαν στις ίδιες ερωτήσεις, για τη στρατηγική που υπάρχει γύρω από τη στόχευση των μεταρρυθμίσεων.

1. Πού εκτιμάτε ότι πρέπει να επικεντρωθεί ο διάλογος για τις αλλαγές στο λύκειο και στο σύστημα πρόσβασης στα ΑΕΙ; Πότε πρέπει να ολοκληρωθεί;

2. Ολοι παραδέχονται ότι δεν πάσχει μόνο το λύκειο, πάσχει η υποχρεωτική εκπαίδευση, ξεκινώντας από το δημοτικό. Δεν είναι λάθος να εστιάζουμε κυρίως στο εξεταστικό σύστημα;

3. Ποια είναι τα προβλήματα, τα «μελανά σημεία» στην εφαρμογή του νόμου–πλαισίου για τα ΑΕΙ; Τι πρέπει να γίνει; Απαιτείται διάλογος και γι’ αυτό;

  • Θάνος Βερέμης

1 Ο διάλογος πρέπει να επικεντρωθεί διά του εξεταστικού και στην αναβάθμιση του λυκείου. Αναβάθμιση του λυκείου θεωρώ την επιστροφή των «φυγάδων» μαθητών στο λύκειο, οι οποίοι τώρα βρίσκονται στα φροντιστήρια. Αυτό θα γίνει με τη σύνδεση των υποχρεωτικών για όλους μαθημάτων του λυκείου με εκείνα που προορίζονται αποκλειστικά με την πρόσβαση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Ετσι θα εξασφαλισθεί η παρακολούθηση του λυκείου, που λανθάνει σήμερα. Τα μαθήματα θα πρέπει να μειωθούν αριθμητικά κατά το ήμισυ και λιγότερο, και να διδάσκονται εντατικότερα και εις βάθος. Θα αποφύγουμε έτσι τον παπαγαλισμό και τα «πασαλείμματα» γνώσεων. Ο διάλογος θα πρέπει να περαιωθεί ώς τις αρχές του καλοκαιριού. Πιστεύω ότι η συζήτηση πέραν αυτού του μεγάλου διαστήματος θα έχει χαρακτήρα επαναλήψεων.

2 Βεβαίως, η πρωτοβάθμια εκπαίδευση είναι η αρχή του προβλήματος και θα πρέπει να αντιμετωπισθεί σύντομα σε ένα διάλογο ανάλογο με αυτόν για το λύκειο.

3 Δεν είναι τόσο «μελανά σημεία», όσο ατέλειες. Ο νόμος έχει αγκυλώσεις, π.χ. στον τρόπο σύνθεσης των εκλεκτορικών σωμάτων, στη διεκπεραίωση της διανομής των συγγραμμάτων και στον ρυθμό διαγραφής των «αιωνίων» φοιτητών. Το σωστό είναι να γίνει μία σωστή τήρηση από τα ΑΕΙ και μικρές διορθώσεις, με τη συνδρομή του υπ. Παιδείας, όπου αυτές χρειάζονται.

  • Γεώργιος Μπαμπινιώτης

1 Ο διάλογος πρέπει να εστιασθεί στην πλήρη απελευθέρωση του λυκείου από τις πανελλαδικές εξετάσεις, στην αναβάθμισή του ώστε να αποκτήσει το κύρος και τη βαρύτητα που είχε πάντοτε το λύκειο, και στην ουσιαστική και ριζική αναμόρφωση του περιεχομένου των σπουδών, ώστε να ξαναφέρει πίσω τους μαθητές που αυτή τη στιγμή φοιτούν στο φροντιστήριο αντί για το λύκειο. Δοθέντος ότι προς τιμήν του υπουργού Παιδείας Αρη Σπηλιωτόπουλου δεν έχει υπάρξει καμία χρονική δέσμευση για τη διάρκεια του διαλόγου, θα μείνουμε σε ένα λογικό χρονικό διάστημα που απαιτεί κάθε σοβαρός, ουσιαστικός και συμμετοχικός διάλογος.

2 Το να επικεντρώσουμε μόνο στο εξεταστικό σύστημα θα ήταν πράγματι λάθος. Το να συγκεντρώσουμε την προσοχή μας στην καίρια παιδευτική βαθμίδα του λυκείου που αφορά στις ηλικίες 15 έως 18 ετών, με καθοριστική τη διαμόρφωση του χαρακτήρα των μαθητών, του επαγγελματικού προσανατολισμού και της γενικότερης συγκρότησής του είναι και σωστό, και αναπόφευκτο. Το να κινηθεί κάποιος μαξιμαλιστικά περιλαμβάνοντας σ’ έναν πρώτο διάλογο ολόκληρη την εκπαίδευση, δηλαδή δημοτικό, γυμνάσιο και λύκειο, θα ήταν πέρα από τις απαιτήσεις του συγκεκριμένου διάλογου. Οπωσδήποτε είναι ένα μεγάλο ανοιχτό ζήτημα.

3 Απαιτείται διάλογος και γι’ αυτό το μείζον θέμα, ο οποίος πρέπει να αναληφθεί από άλλα όργανα και οπωσδήποτε μεταξύ πανεπιστημίων και πολιτικής ηγεσίας, με τη μεσολάβηση και του ΕΣΥΠ. Είναι φανερό από τη λειτουργία του νόμου ότι εμφανίζονται στην πράξη μεγάλα προβλήματα που πρέπει να οδηγήσουν σε επανεκτιμήσεις και παρεμβάσεις.

  • Του Αποστολου Λακασα, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 01/02/2009
Διαβάστε την δημοσίευση | Make a Comment ( None so far )

Liked it here?
Why not try sites on the blogroll...