Ισλάμ

Οι δύο όψεις της ισλαμοφοβίας

Posted on Σεπτεμβρίου 17, 2010. Filed under: Ισλάμ, Λυγερός Σταύρος |

  • Του Σταυρου Λυγερου, Παρασκευή, 17 Σεπτεμβρίου 2010

Η ισλαμοφοβία δεν γεννήθηκε τον Σεπτέμβριο του 2001. Αναμφίβολα, όμως, οι πολύνεκρες τρομοκρατικές επιθέσεις σε ΗΠΑ και Ευρώπη την έφεραν στην επιφάνεια και την τροφοδότησαν. Δεν πρόκειται για θρησκευτική αντιπαλότητα. Στη Δύση, η θρησκευτική πίστη και λατρεία είναι ιδιωτική υπόθεση και κατά κανόνα σεβαστή. Οι θρησκείες, όμως, είναι και πολιτισμικά μεγέθη. Αυτό ισχύει περισσότερο για το Ισλάμ, το οποίο ασκεί καθοριστική επιρροή στον τρόπο ζωής των μουσουλμάνων και σε αρκετές περιπτώσεις λειτουργεί σαν πολιτική ιδεολογία.

Η ισλαμική ταυτότητα είναι πολιτισμικά ισχυρή. Γι’ αυτό συνήθως οι μουσουλμάνοι μετανάστες εντάσσονται μόνο επιφανειακά στον δυτικό τρόπο ζωής. Ζητήματα, όπως π.χ. η απαγόρευση της μπούργκας, είναι εκδηλώσεις της αντίφασης ανάμεσα στη σκληροπυρηνική ισλαμική ταυτότητα και σε βασικά ανθρώπινα δικαιώματα. Η εν λόγω πολιτισμική αντίφαση προκαλεί τη διάχυτη επιφύλαξη με την οποία οι δυτικές κοινωνίες αντιμετωπίζουν το Ισλάμ, που έχει εγκατασταθεί στο εσωτερικό τους. Η επιφύλαξη, όμως, θα ήταν αβαθής, εάν δεν την τροφοδοτούσε η εντύπωση ότι ο ισλαμικός φονταμενταλισμός (ακρότατη εκδοχή του οποίου είναι η τρομοκρατία της Αλ Κάιντα) αποτελεί νομιμοποιημένη ιδεολογία εντός των μουσουλμανικών κοινοτήτων.

Ούτως εχόντων των πραγμάτων, η καταγγελία της ισλαμοφοβίας δεν αρκεί για να ανασχέσει ένα φαινόμενο, το οποίο πηγάζει και τροφοδοτείται από υπαρκτές και συχνά φορτισμένες πολιτισμικές αντιφάσεις. Ο φορμαλισμός του «πολιτικά ορθού» δεν κάνει τον κόπο να κατανοήσει αυτές τις αντιφάσεις και τα βαθύτερα ρεύματα που παράγουν. Κουνώντας το δάκτυλο, μάλιστα, συχνά φέρνει το αντίθετο από το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα. Η υπόθεση της ανέγερσης τζαμιού δίπλα στο Ground Zero είναι ενδεικτική. Η μουσουλμανική αδελφότητα έχει συνταγματικό δικαίωμα και ο ίδιος ο Ομπάμα τάχθηκε υπέρ. Οπως δείχνουν οι δημοσκοπήσεις, όμως, στη μεγάλη πλειοψηφία τους οι κάτοικοι της πολυφυλετικής και πολυπολιτισμικής Νέας Υόρκης αντιτίθενται. Θεωρούν το τζαμί ειδικά σ’ εκείνη την τοποθεσία ένα είδος πρόκλησης. Προφανώς, εμμέσως το συνδέουν με το γεγονός ότι η τρομοκρατική επίθεση έγινε στο όνομα του Ισλάμ, αλλά καθοριστικό ρόλο παίζει και η εντύπωσή τους ότι στους κόλπους του Ισλάμ βρίσκει εύφορο έδαφος ένας επιθετικός εξτρεμισμός.

Advertisements
Διαβάστε την δημοσίευση | Make a Comment ( None so far )

O Aλλάχ και η οικονομία

Posted on Μαΐου 31, 2009. Filed under: Ισλάμ, Οικονομία |

Σκίτσο του Ανδρεα Πετρουλακη

  • Tου Πασχου Μανδραβελη, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 31/5/2009

Oταν οι μουσουλμάνοι έχτιζαν τη Γρανάδα, οι Eυρωπαίοι δεν έτρωγαν ακριβώς… βελανίδια, αλλά παρέμεναν το υπανάπτυκτο κομμάτι του κόσμου. Οταν οι Aραβες ανακάλυπταν την Aλγεβρα και τον Aριστοτέλη, οι βόρειοι γείτονές τους έστελναν αιρετικούς επιστήμονες στην πυρά. Mέχρι τον Mεσαίωνα ο μουσουλμανικός κόσμος κυριαρχούσε στο γνωστό τότε κομμάτι του κόσμου: είχε καταλάβει την Iσπανία και έφτασε μέχρι τις πύλες της Bιέννης.

Mε μαγιά την αρχαιοελληνική γραμματεία, από τον 7ο μ. Χ. αιώνα άνθησαν όλες οι επιστήμες. O Aλ Xάιθαμ, που γεννήθηκε στο σημερινό Iράκ το 965, έκανε πειράματα με το φως και τους φακούς, βάζοντας τα θεμέλια της σύγχρονης οπτικής. Πολύ πριν από τον Γαλιλαίο διακήρυξε πως θεμέλιο της επιστήμης πρέπει να είναι το πείραμα. O μαθηματικός και αστρονόμος Aλ Mπιρουνί γεννήθηκε στο σημερινό Oυζμπεκιστάν το 973. Εγραψε 146 βιβλία (κάπου 13.000 σελίδες) ένα από τα οποία θα μπορούσε σήμερα να χαρακτηριστεί κοινωνιολογική και γεωγραφική μελέτη της Iνδίας. O φιλόσοφος και γιατρός Iμπ Σίνα, που γεννήθηκε στην Mπουχάρα (σημερινό Oυζμπεκιστάν) το 891, έκανε την εγκυκλοπαίδεια «Oι κανόνες της ιατρικής» μνημειώδες έργο ενός εκατομμυρίου λέξεων που χρησιμοποιούνταν ως πανεπιστημιακό βιβλίο στη Δύση μέχρι τον 17ο αιώνα.

Tι συνέβη όμως και η Δύση πήρε το πάνω χέρι; Γιατί ο πολιτισμός των Aράβων έφθινε σιγά σιγά ενώ η Δύση ανέβαινε; Οταν η οικονομία παράγει μόνο τα αναγκαία προς το ζην των λαών, δεν γεννάται λόγος περί… καλών τεχνών. Oι Aραβες έμποροι υπήρξαν εξαιρετικά επιτυχημένοι κατά τον Μεσαίωνα και μέχρι τον 19ο αιώνα, αλλά το μουσουλμανικό θεσμικό πλαίσιο είναι κομμένο και ραμμένο για το μικρής κλίμακας εμπόριο. Για τον καθηγητή του Πανεπιστημίου Ντιουκ Τίμουρ Κουράν ο ισλαμικός νόμος ήταν το βασικό εμπόδιο για τη μετάβαση από το μικρεμπόριο στο επόμενο βήμα: τη συγκέντρωση κεφαλαίων και τη μεγάλη επιχείρηση. Στην εργασία του «H ισλαμική εμπορική κρίση: Oι θεσμικές ρίζες της καθυστέρησης στον εκσυγχρονισμό της οικονομίας στη Mέση Aνατολή» προτείνει μια εξήγηση: ο ισλαμικός νόμος περί συνεταιρισμού και κληρονομικών δικαιωμάτων είχε ως αποτέλεσμα να μείνουν οι επιχειρήσεις της Mέσης Aνατολής μικρές, μη επιτρέποντας την ανάπτυξη των μετοχικών επιχειρήσεων.

Kατά τον Mεσαίωνα και ο ισλαμικός και ο ευρωπαϊκός νόμος απαιτούσε να διαλύεται ο συνεταιρισμός από τη στιγμή που ένας εταίρος πέθαινε ή ήταν ανίκανος να εργαστεί. Στην Eυρώπη η παράδοση ήθελε ως κληρονόμους τα άμεσα μέλη της οικογένειας του θανόντος (σύζυγο και παιδιά) με αποτέλεσμα να μη διασπάται το εταιρικό μερίδιο σε πολλά μέρη. O συνεταιρισμός διαλυόταν τυπικά και ξαναφτιαχτόταν με τους νέους εταίρους. Aντίθετα, κατά τον ισλαμικό νόμο, η κληρονομιά πρέπει να μοιράζεται σε όλους τους συγγενείς (γονείς, θείους, παιδιά κ. λπ.). Δεν υπήρχε τρόπος να περιοριστεί σε ένα ή δύο άτομα. Aυτή η επιταγή προερχόταν απευθείας από το Kοράνι και ήταν αδύνατον να αλλάξει.

Ετσι, στην Eυρώπη άρχισαν να δημιουργούνται σιγά σιγά μεγάλες επιχειρήσεις που μπόρεσαν να πιέσουν για αλλαγή του νομικού πλαισίου για να φτιαχτούν τελικά οι μεγάλες ανώνυμες επιχειρήσεις και το χρηματιστήριο, που χρηματοδότησαν την αλματώδη ανάπτυξη. Aντίθετα, στον ισλαμικό κόσμο δεν μπορούσαν να αναπτυχθούν αυτοί οι θεσμοί γιατί το κληρονομικό δίκαιο περιόριζε τις εταιρείες σε μικρό μέγεθος.

Oι μεγάλες επιχειρήσεις αύξησαν την παραγωγικότητα των δυτικών κοινωνιών και σχηματικά δημιουργήθηκαν τα οικονομικά πλεονάσματα για να χρηματοδοτηθεί η πολύπλευρη ανάπτυξη. Στον ισλαμικό κόσμο τα πράγματα συνεχίζονταν χωρίς μεγάλες αλλαγές. H διαφορά οικονομικού δυναμικού, που δημιουργήθηκε μεταξύ των δύο κόσμων, τον πρώτο καιρό δεν δημιούργησε προβλήματα. Mέχρι τον 18ο αιώνα οι μικροί μουσουλμανικοί συνεταιρισμοί ήταν εξαιρετικά επιτυχημένοι στο εμπόριο στην Aφρική και την Aσία. Oι επιχειρήσεις, όμως, στη Δύση και ειδικά στη Mεγάλη Bρετανία, που μεγάλωσαν τρομακτικά σε μέγεθος, απέκτησαν πολιτική επιρροή και άρχισαν να επεκτείνονται στους χώρους που κυριαρχούσαν οι έμποροι του Iσλάμ. H σύγκρουση ήταν αναπόφευκτη και φυσικά η οικονομικά πλεονασματική Δύση κυριάρχησε, τις περισσότερες φορές με βαρύτατο φόρο αίματος.

Οι θρησκευτικές μειονότητες

Aλλά κι εντός των ισλαμικών κρατών οι θρησκευτικές μειονότητες των Xριστιανών και Iουδαίων είχαν τα ίδια πλεονεκτήματα σε σχέση με τους μουσουλμάνους. Ετσι, προϊόντος του χρόνου το εμπόριο και οι επιχειρήσεις πέρασαν στα χέρια τους. Aυτό δημιούργησε τριβές μεταξύ των πληθυσμών, επαναστάσεις και σφαγές, αλλά και την ανάγκη εκσυγχρονισμού του επιχειρηματικού δικαίου κατά τον 19ο αιώνα. «Σήμερα», λέει ο καθηγητής Κουράν «το ισλαμικό κληρονομικό δίκαιο δεν βάζει εμπόδια στις μεγάλες επιχειρήσεις. H περιουσία μοιράζεται σε μετοχές και οι επιχειρήσεις δεν έχουν κανένα λόγο να διαλυθούν».

«Δεν θέλω να κατηγορήσω τον ισλαμικό νόμο. Aυτό είναι εξ ορισμού λάθος», καταλήγει ο Τίμουρ Κουράν, επισημαίνοντας ότι δεν μπορούν οι θεσμοί να κριθούν εκ των υστέρων, έχοντας δηλαδή την ιστορική εμπειρία. «Οταν θεσμοθετήθηκε το κληρονομικό δίκαιο στον ισλαμικό κόσμο του 7ου μ. X. αιώνα, οι μουσουλμάνοι δεν σκέφτονταν τις επιπτώσεις που θα είχε το δίκαιό τους στο εμπόριο 1.000 χρόνια μετά. Aναφερόταν στις ανισότητες του καιρού τους, στις κόρες τους που έμεναν χωρίς περιουσία και χωρίς δυνατότητες εργασίας. Aλλά στη διαδικασία το πρόβλημα αναδύθηκε 1.000 χρόνια μετά».

Ιnfo

– Κάρεν Αρμστρονγκ, «Ισλάμ μια σύντομη ιστορία», εκδ. Πατάκη

– Κάρεν Αρμστρονγκ, «Μωάμεθ. Μια δυτική απόπειρα κατανόησης του Ισλάμ», εκδ. Φιλίστωρ

– Dominique Urvoy, «Ισλάμ. Λέξεις – Εννοιες – Σύμβολα», εκδ. Κέδρος

– Antoine Basbous, «Ισλαμισμός μια αποτυχημένη επανάσταση;», εκδ. Παπαδήμα

– Maxim Rodison, «Ισλάμ και καπιταλισμός», εκδ. Κάλβος

Διαβάστε την δημοσίευση | Make a Comment ( None so far )

Η (ελληνική) νεύρωση με το Ισλάμ

Posted on Μαΐου 31, 2009. Filed under: Ισλάμ |

  • Tου Τακη Καμπυλη, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 31/5/2009
  • Ο Αλ Μαμούν, ένας από τους πιο φωτισμένους ηγέτες της Ιστορίας, δεν ζήτησε από τον Λέοντα τον Ε΄ ούτε χρήματα ούτε εκτάσεις. Αλλά την άδεια να αποκτήσει μια συλλογή από επιστημονικά συγγράμματα που ήταν αποθησαυρισμένα στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία. Ο χαλίφης της Βαγδάτης, μόλις ο Λέων έδωσε τη σχετική άδεια, ξεκίνησε ίσως τη μεγαλύτερη στην ιστορία του πολιτισμού προσπάθεια μετάφρασής τους. Αποτέλεσμα ήταν η ακριβής απόδοση του συνόλου της αρχαίας ελληνικής γραμματείας στα αραβικά. Υπήρχαν εκείνη την περίοδο (700 – 1000) περισσότερες μεταφράσεις του Αριστοτέλη στα αραβικά απ’ ό, τι σ’ όλες τις ευρωπαϊκές γλώσσες.

Οπως υποστηρίζει ο Κ. Π. Ρωμανάς (καθηγητής Φιλοσοφίας, Πανεπιστήμιο Αιγαίου), «για τη μέθεξη του μεσαιωνικού ισλαμικού κόσμου στην αρχαία ελληνική επιστήμη έχουν γραφεί πολλά στην Ευρώπη και ελάχιστα στην Ελλάδα. (…) Ακόμη και στην Ευρώπη, που παρέλαβε τα φώτα της ελληνικής παιδείας σε μεγάλο βαθμό από το Ισλάμ των Αράβων, η συνείδηση αυτής της οφειλής της μόλις πρόσφατα άρχισε να επεκτείνεται. (…) Είναι προφανές ότι ένας ελληνισμός, που βρήκε την υποτιθέμενη φυσική του συνέχεια στην Ορθοδοξία, δεν θα μπορούσε παρά να αποκτήσει εξίσου φυσικά τους ίδιους εχθρούς μ’ εκείνη».

Τον Μεσαίωνα (1050 – 1100), ο πιο φημισμένος αριστοτελικός φιλόσοφος στη Δύση ήταν ένας Αραβας από την Κόρντοβα, ο ευρύτερα γνωστός σήμερα ως Αβερρόης. Αυτός και διάσημοι άλλοι Αραβες στοχαστές θεωρούνται σε μεγάλο βαθμό οι προάγγελοι των πανεπιστημίων στην Ευρώπη. Ο Αβερρόης πολεμήθηκε (στην εποχή του) απ’ όλες τις θρησκείες ως ο μεγαλύτερος αιρετικός της ιστορίας. Το να διδάσκεις τη θνητότητα της ψυχής ως συνέπεια της στενής της εξάρτησης από το σώμα δεν ήταν μικρή υπόθεση.

Αλλά στην κατασκευή της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας δεν υπάρχει ο Αβερρόης ή ο Αβικένας, παρά μόνον ο Πλήθων Γεμιστός (σημαντική η παρέμβασή του και σχετίζεται ευθέως με το ξέσπασμα της Αναγέννησης αλλά η καύσιμη ύλη είχε συσσωρευτεί από τους Αραβες σοφούς του 10ου και 11ου αιώνα). Κάπως έτσι καθορίστηκε (και στην πράξη) η σχέση μας με το Ισλάμ. Με μισές αλήθειες και πάντοτε από πάνω. Από την εκάστοτε εξουσία με τις παρεμβάσεις της ή με την πλήρη απουσία της (όπως τα τελευταία χρόνια).

Η Ελλάδα έχει μια μοναδική ιδιαιτερότητα σε σχέση με τις άλλες χώρες της Ευρώπης. Περιλαμβάνει από την ίδρυσή της μια μουσουλμανική μειονότητα ενώ τα τελευταία χρόνια «φιλοξενεί» και μια άλλη μουσουλμανική μειονότητα. Οπως το εκφράζει ο Δ. Χριστόπουλος (επίκουρος καθηγητής στο Πάντειο), στην Ελλάδα σήμερα συνυπάρχουν ένα «παλαιό» και ένα «νέο» Ισλάμ.

Θα περίμενε κανείς πως η συμβίωση με το «παλαιό» Ισλάμ θα έκανε τα πράγματα πιο εύκολα και για το «νέο» Ισλάμ. Ωστόσο, η νέα πραγματικότητα δείχνει πως στη συλλογική κοινωνική συνείδηση το Ισλάμ έχει περίπου τη θέση του φολκλόρ. Περιχαρακωμένο στη Θράκη έχει καταγραφεί στην πράξη ως τοπικό «θέαμα». Γι’ αυτό κι εκεί οι μαντίλες, τα 300 τζαμιά και η… οθωμανική κουζίνα έχουν καταγραφεί μάλλον ως «κουλέρ λοκάλ».

Μπορεί να μην υπάρχει πρόβλημα με τα 300 τζαμιά στη Θράκη, όμως υπάρχει πρόβλημα με το ένα τζαμί στην Αθήνα. Μπορεί ένα μικρό κομμάτι του αστικού «δικαίου» της σαρία να μην ενοχλεί με την εφαρμογή του στη Θράκη, αλλά στην Αθήνα οι μουσουλμάνοι αποκλείονται στην πράξη από κάθε αστικό δικαίωμα. Ενα παράδειγμα: το 2003, ο τότε υφυπουργός Εσωτερικών Λάμπρος Παπαδήμας αποφασίζει πως δεν επιτρέπεται η εγγραφή στα ληξιαρχεία της Θράκης η τέλεση γάμων που τελούνται ενώπιον του μουφτή της Θράκης: α) μουσουλμάνου με μη μουσουλμάνο β) Ελληνα πολίτη με αλλοδαπό, γ) μουσουλμάνων που διαβιούν εκτός Θράκης.

Με τον τρόπο αυτό, παρατηρεί ο Κωνσταντίνος Τσιτσελίκης (επίκουρος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας), ακυρώνεται η δυνατότητα τέλεσης μουσουλμανικού γάμου για κατοίκους εκτός Θράκης (και Ρόδου) καθώς δεν υφίστανται άλλες εν ενεργεία μουφτείες. Η απαγόρευση αυτή εισήγαγε προφανείς αντισυνταγματικούς περιορισμούς στη θρησκευτική ελευθερία, που συνέχονται με το δικαίωμα στην επιλογή συζύγου, αλλά και στην ελεύθερη μετακίνηση των ανθρώπων καθώς η εγκατάσταση εκτός Θράκης συνεπάγεται και την απώλεια του δικαιώματος σύναψης θρησκευτικού γάμου.

Εδώ αρχίζει και μια άλλη σκοτεινή ιστορία. Οι («νέοι») μουσουλμάνοι της Αθήνας (περίπου 150.000 και άλλοι 15.000 από το «παλαιό» Ισλάμ) μην έχοντας τα δικαιώματα του (Ελληνα) πολίτη (και έχοντας βιώσει την κρατική υπεροψία) αναγκαστικά θα καταφύγουν στη νομιμοποίηση του έρωτα ή του διαζυγίου ή της κληρονομιάς μέσα από το Ισλάμ. Συναντώντας το «παλαιό» στη Θράκη.

Αλλά από το 2003 τους απαγορεύεται κι αυτή η διέξοδος. Για προφανείς λόγους. Το ελληνικό κράτος τρέμει την ώσμωση των δύο Ισλάμ. Κι ο φόβος απενοχοποιεί τις απολύτως παράνομες αποφάσεις του.

Δεν έχουν επίσης δικαίωμα ούτε στον θάνατο! Για να ταφούν οι δικοί τους θα πρέπει ή να τους μεταφέρουν στη Θράκη ή στις χώρες καταγωγής με τεράστιο κόστος. Ως να εργάζονται όχι για να ζήσουν αλλά για να ταφούν.

Θεωρείται αυτονόητο πως το ζήτημα της συνύπαρξης με το Ισλάμ δεν φαίνεται απλό ή εύκολο. Αλλά αυτό που βιώνουμε τις τελευταίες μέρες είναι η εδραίωση ενός κοινωνικού στίγματος εναντίον μιας θρησκευτικής ομάδας. Ηδη αντιμετωπίζονται άνισα: από ομάδα δικαιούχων (της θρησκευτικής ελευθερίας) αποτελούν ομάδα συλλογικής στόχευσης –σε καθεστώς παρακολούθησης– υπέρ μιας προληπτικής εγγύησης ασφάλειας.

(Στο πλαίσιο αυτό παρελαύνουν τελευταίως από τηλεοπτικά κανάλια μερικοί απίθανοι «πρόεδροι» σωματείων – σφραγίδων με Κυπατζίδικη «προφορά». Και «ανακαλύπτουν» ξένες δυνάμεις αναγνωρίζοντας ανθρώπους πρεσβειών, τους οποίους εντέλει δεν μας διευκρινίζουν και πώς τους γνώρισαν.)

Ιnfo

– Μίλτου Παύλου – Δημήτρη Χριστόπουλου (επιμ.), «Η Ελλάδα της μετανάστευσης», Αθήνα 2004, εκδ. Κριτική

– Ερνεστ Γκέλνερ, «Μουσουλμανική Κοινωνία», Αθήνα 2006, εκδ. Αλεξάνδρεια

– Μarc Ferro, «Το σοκ του Ισλάμ», Αθήνα 2009, εκδ. Αλεξάνδρεια

– Edward Said, «Ο Φρόυντ και οι μη-Ευρωπαίοι», Αθήνα 2004, εκδ. Αγρα

– Reza Aslan, «Ενας είναι ο κύριος ο Θεός μου», Αθήνα 2007, εκδ. Κέδρος

– Κωνσταντίνος Π. Ρωμανός, «Ελληνιστικό Ισλάμ», Αθήνα 2001, εκδ. Αλεξάνδρεια

Διαβάστε την δημοσίευση | Make a Comment ( None so far )

Liked it here?
Why not try sites on the blogroll...