Καρελιάς Γιώργος

Εκατό ημέρες με χρήσιμα μαθήματα για τις επόμενες χίλιες

Posted on Ιανουαρίου 8, 2010. Filed under: Καρελιάς Γιώργος |

  • Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΑΡΕΛΙΑ
Δεν χρειάζεται να καταναλώσει κανείς πολλή φαιά ουσία για να διαπιστώσει τι έπαθε η νέα κυβέρνηση, που συμπληρώνει όπου να ‘ναι τις περίφημες πρώτες «εκατό ημέρες» στην εξουσία. Είναι απλό: υποεκτίμησε την οικτρή οικονομική κατάσταση που παρέλαβε και υπερεκτίμησε τις δικές της δυνατότητες να την ελέγξει, χωρίς να ακυρώσει εξ αρχής κάποιες προεκλογικές της δεσμεύσεις. Εκ των υστέρων αποδεικνύεται ότι και τα δύο ήταν λάθος, αλλά δεν έχουν την ίδια βαρύτητα. Ας τα δούμε χωριστά.

Η υποεκτίμηση της κατάστασης, την οποία θα έβρισκε, αποτυπώθηκε στη φράση του Γιώργου Παπανδρέου -από την προεκλογική περίοδο κιόλας- «λεφτά υπάρχουν». Βέβαια, για να είμαστε δίκαιοι, ο πρωθυπουργός ήθελε να στείλει το μήνυμα ότι θα βρει τα λεφτά από την καταπολέμηση της σπατάλης και τον τερματισμό των χαριστικών ρυθμίσεων προς λίγους ή περισσότερους ημετέρους, στις οποίες επιδόθηκε με ιδιαίτερο ζήλο η προηγούμενη κυβέρνηση. Η πρόθεσή του ήταν καλή, όμως η εκτίμηση που έκανε ήταν διπλά άστοχη.

Διότι δεν εκτίμησε καλά την απόφαση που πήρε ο Καραμανλής να προκηρύξει πρόωρες εκλογές. Ουσιαστικά ο πρώην πρωθυπουργός ήθελε να παραδώσει την εξουσία άρον άρον. Ηξερε πολύ καλά το οικονομικό τέρας, το οποίο είχε φτιάξει η κυβέρνησή του. Ηταν βέβαιος ότι δεν μπορούσε να το ελέγξει και ήθελε να το πετάξει στην αυλή των άλλων. Και το πέταξε προκηρύσσοντας εκλογές, τις οποίες ήταν βέβαιος ότι θα έχανε. Ολοι το έβλεπαν.

ΟΓιώργος Παπανδρέου και το επιτελείο του, λοιπόν, έπρεπε να είναι περισσότερο ψυλλιασμένοι. Κι αυτό σημαίνει ότι θα έπρεπε να είχαν αποφύγει τις πολλές δεσμεύσεις, να είχαν προετοιμάσει καλύτερα τους πολίτες γι’ αυτό που θα ερχόταν και, κυρίως, οι ίδιοι να είχαν καλύτερα προετοιμαστεί.

Αυτά στην πρώτη φάση, της προετοιμασίας για την εξουσία. Οταν ήρθε η ώρα να την ασκήσουν, ήρθαν αντιμέτωποι με τη σκληρή πραγματικότητα, η οποία ήταν περισσότερο σκληρή απ’ όσο υπολόγιζαν. Ισως είναι η πρώτη φορά, τουλάχιστον στη μεταπολιτευτική οικονομική ιστορία της χώρας, που μια κυβέρνηση καλείται να διαχειριστεί τέτοια κατάσταση. Μπορεί το 1993 η τότε κυβέρνηση (πάλι του ΠΑΣΟΚ) να βρέθηκε σε ανάλογη ή και χειρότερη μοίρα, όμως το διεθνές περιβάλλον ήταν διαφορετικό.

Επιπλέον, η χώρα ήταν εκτός ευρωζώνης και δεν δεχόταν τέτοιες πιέσεις, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι ήταν και καλύτερα προστατευμένη. Μάλλον σήμερα είναι. Η τότε κυβέρνηση και όσες ακολούθησαν επέδειξαν αποφασιστικότητα και μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 2000 (είσοδος στο ευρώ) η οικονομία βρήκε τον βηματισμό της.

Σήμερα, υπό την πίεση των περίφημων αγορών, των οίκων αξιολόγησης και της Ευρωπαϊκής Ενωσης, οι χειρισμοί που καλείται να κάνει η νέα κυβέρνηση είναι εκ των πραγμάτων περιορισμένοι έως ασφυκτικοί. Το ήξερε ο Καραμανλής που πέταξε λευκή πετσέτα, έπρεπε να το είχαν βάλει καλά στο μυαλό τους ο Παπανδρέου και οι υπουργοί του. Αν ήταν έτσι, θα έπρεπε να αποφευχθούν μια σειρά από αντιφατικές κινήσεις τακτικής. Μερικά παραδείγματα:

* Οι δηλώσεις για τον κίνδυνο χρεοκοπίας, για κατάσταση έκτακτης ανάγκης και τα παρόμοια δεν συμβάδιζαν με τη δήλωση «λεφτά υπάρχουν», η οποία επαναλήφθηκε και μετά τις εκλογές. Διότι έτσι δημιουργείται στους πολίτες η πεποίθηση ότι, αφού υπάρχουν λεφτά, θα βρεθούν ανώδυνα και η κατάσταση ανάγκης θα ξεπεραστεί. Τώρα, που θα χρειαστεί σχεδόν όλοι να βάλουν το χέρι στην τσέπη…

* Η δήλωση «δεν θα πληρώσει ο κοσμάκης την κρίση» δημιούργησε επιπλέον σύγχυση, καθώς μέσα στη λέξη «κοσμάκης» μπορεί να βλέπει τον εαυτό της η συντριπτική πλειονότητα των φορολογουμένων. Αν πίστεψε ότι δεν θα την αγγίξουν τα κυβερνητικά μέτρα, τώρα τα πράγματα θα δυσκολέψουν κι άλλο.

* Οι δηλώσεις του τύπου «δεν κυβερνούν ο Αλμούνια κι ο Τρισέ» δεν πρόσφεραν καλή υπηρεσία. Διότι η εποχή δεν είναι «ηρωική» ούτε προσφέρεται για «αντίσταση» (τι ηρωισμό να κάνεις όταν χρωστάς τα μαλλιοκέφαλά σου και ζητάς συνεχώς δανεικά;), αλλά και διότι τώρα, που θα υποχρεωθεί η νέα κυβέρνηση να πάρει εκείνη όσα της έλεγαν αυτοί οι κακοί Ευρωπαίοι, το κόστος θα είναι διπλό.

* Οι διχογνωμίες για το αν τα μέτρα, τα όποια μέτρα, έπρεπε να ληφθούν αμέσως ή σταδιακά και σε βάθος χρόνου, μόνο κακό προξένησαν. Και εντέλει ήταν άνευ νοήματος. Ποιος δεν αντιλαμβάνεται ότι στις καταστάσεις ανάγκης δεν περιμένεις, αλλά δρας αμέσως, αν δεν θέλεις να οδηγηθείς σε καταστάσεις καταστροφής; Ετσι η άμεση λήψη μέτρων ήταν εκ των προτέρων δεδομένη, γεγονός που απλώς πιστοποιήθηκε αυτές τις μέρες με τη σύντμηση του χρόνου (σε τρία αντί τέσσερα έτη), μέσα στον οποίο θα μειωθεί το έλλειμμα. Και τώρα -με την υποχρεωτική αυτή κίνηση- φαίνεται ότι η κυβέρνηση υπέκυψε «στον Αλμούνια και στον Τρισέ», αλλά οι «ηρωικές» δηλώσεις του πρόσφατου παρελθόντος δεν επαναλήφθηκαν.

Τι δηλοί ο πολύπλοκος αυτός μύθος; Οτι η κυβέρνηση προσπάθησε να ισορροπήσει μεταξύ των προεκλογικών της δεσμεύσεων και της αδήριτης πραγματικότητας. Θα ήταν υπερβολή να την πυροβολήσουμε επειδή ήθελε να μη λέει άλλα προεκλογικά και άλλα να εφαρμόζει μετεκλογικά. Υπό τον όρο, βέβαια, ότι δεν περίμενε να βρει μπροστά της αυτήν την πραγματικότητα. Κι εδώ φτάνουμε, πιθανότατα, στη λάθος εκτίμηση που έκανε στην αρχή.

Αν δεν την είχε κάνει, είχε έναν και μοναδικό δρόμο. Να δηλώσει καθαρά ότι η υλοποίηση αυτών των δεσμεύσεων αναβάλλεται για ένα ή δύο χρόνια, ώστε να μαζευτεί το δημοσιονομικό χάλι και να τεθούν κάποιες βάσεις για ανασύνταξη και ανάπτυξη. Ετσι έπρεπε να γίνει. Δεν έγινε. Πέρασαν οι τρεις πρώτοι μήνες, αλλά αυτό δεν είναι δα και καταστροφή. Αρκεί να μην επαναληφθούν παρόμοιες εκτιμήσεις, που οδήγησαν την κυβέρνηση σε λάθη. Ο χρόνος είναι μπροστά της. Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι υπάρχουν μεγάλα περιθώρια να ξοδεύεται.

Παρά τη σύγχυση και τα αντιφατικά μηνύματα, οι πολίτες αντιλαμβάνονται τις δυσκολίες. Κατά τούτο η νέα κυβέρνηση δεν έχει περιθώρια να φοβάται το πολιτικό κόστος. Αρκεί στις επόμενες κινήσεις της να αποβάλει την αντιφατικότητα και να χρησιμοποιήσει περισσότερο την ειλικρίνεια και την αποφασιστικότητα.

  • Ελευθεροτυπία, Παρασκευή 8 Ιανουαρίου 2010
Advertisements
Διαβάστε την δημοσίευση | Make a Comment ( None so far )

Τα πραγματικά προβλήματα και η παγίδα της επικοινωνίας

Posted on Οκτώβριος 30, 2009. Filed under: Καρελιάς Γιώργος |

Εχοντας απέναντί της μια αντιπολίτευση απαξιωμένη (είναι ν’ αναρωτιέται κανείς αν πριν από έναν μήνα μας κυβερνούσαν αυτοί που τώρα δεν μπορούν να συμφωνήσουν πώς θα βγάλουν τον νέο αρχηγό τους) η νέα κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ έχει πάρει μέχρι στιγμής μία σημαντική (δύσκολη) απόφαση κι έχει επιδοθεί σε ένα μπαράζ εξαγγελιών, σχετικά εύκολων και ευχάριστων.

Ακόμη δεν έχει δοκιμαστεί στο πεδίο της πραγματικής πολιτικής. Οι εντυπώσεις εξακολουθούν να παίζουν κυρίαρχο ρόλο και το βάρος εξακολουθεί να πέφτει στην επικοινωνιακή διαχείριση. Και στα δυο έχει θετικές επιδόσεις και δεν θα μπορούσε να είναι αλλιώς.

Ωστόσο, το πεδίο αυτό μπορεί εύκολα να γίνει αρνητικό (οι εντυπώσεις μπορεί να αλλάξουν σε σύντομο χρόνο και από απρόβλεπτα γεγονότα) αν δεν στηρίζεται σε επεξεργασμένη πολιτική και σε αποφάσεις που θα φέρουν αποτέλεσμα.

Η πρώτη δύσκολη απόφαση της κυβέρνησης ήταν η κατάργηση των προγραμμάτων STAGE στο Δημόσιο, που έχει ως αποτέλεσμα τη μη ανανέωση μερικών χιλιάδων συμβάσεων, ακόμη και αν η διάρκειά τους είχε ξεπεράσει το εύλογο χρονικό διάστημα (π.χ. πάνω από δύο χρόνια). Η απόφαση είναι σύμφωνη με την προεκλογική θέση του ΠΑΣΟΚ για κατάργηση των STAGE στο Δημόσιο. Και μπορεί κανείς να πει ότι θέτει τέλος σ’ ένα φαύλο καθεστώς προσλήψεων. Ομως, ορισμένα κυβερνητικά στελέχη είχαν πει προεκλογικά ότι, για τους ήδη εργαζόμενους με αυτό το καθεστώς, θα ίσχυε η μοριοδότηση, γεγονός που δείχνει ότι η μελέτη του προβλήματος δεν ήταν επαρκής. Αλλωστε, αυτό φάνηκε και από τη διαφορετική προσέγγιση που είχε στην αρχή ο υπουργός Εργασίας. Ετσι, η τελική απόφαση φαίνεται εν μέρει ανακόλουθη με την προεκλογική ρητορική, αν και είναι -σκληρή μεν αλλά- αναγκαία για την αποκατάσταση της στοιχειώδους αξιοπιστίας και αξιοκρατίας στις προσλήψεις.

Χρονικά, η πρώτη απόφαση της νέας κυβέρνησης ήταν η προκήρυξη των θέσεων των γενικών γραμματέων των υπουργείων και των περιφερειαρχών. Και αυτή ήταν σύμφωνη με την προεκλογική εξαγγελία του Γιώργου Παπανδρέου. Το πλήθος των βιογραφικών που εστάλησαν φανερώνει ότι η κοινή γνώμη πίστεψε πως η επιλογή που θα γινόταν θα ήταν αξιοκρατική και δεν έλαβε υπόψη της το γεγονός ότι οι θέσεις αυτές είναι πολιτικές και, επομένως, τον τελικό λόγο θα τον είχαν οι υπουργοί. Ετσι, άρχισαν να δημιουργούνται οι πρώτες «παρεξηγήσεις», επειδή αποκαλύφθηκε ότι ο πρώτος γενικός γραμματέας που επελέγη (υπουργείο Δικαιοσύνης) ήταν… γνωστός του υπουργού, λες και ο οποιοσδήποτε υπουργός θα μπορούσε να επιλέξει τον πρώτο τυχόντα για άμεσο συνεργάτη του. Το λάθος έγινε εξαρχής, όταν δεν κατέστη απολύτως σαφές ότι τα πρόσωπα που θα επιλεγούν γι’ αυτές τις πολιτικές θέσεις πρέπει να συμφωνούν με την κυβερνητική πολιτική. Η διαδικασία είναι χρήσιμη, έστω για να εμπεδωθεί η αξιοκρατία εντός του ΠΑΣΟΚ. Δεν θα είναι λίγο να επιλέγονται οι καλύτεροι, βάσει προσόντων, από το κυβερνών κόμμα, αντί να καταφεύγουν στην παραδοσιακή λύση της επιλογής αποτυχόντων πολιτευτών κ.λπ.

Ο πρωθυπουργός και οι υπουργοί από τις πρώτες μέρες δείχνουν μεγάλη κινητικότητα. Οι εξαγγελίες διαδέχονται η μία την άλλη. Το ίδιο και οι συμβολικές κινήσεις. Αφθονα τα παραδείγματα. Ο υπουργός και ο υφυπουργός Εργασίας δεσμεύτηκαν ήδη ότι, μέσα στον επόμενο χρόνο, οι συντάξεις θα δίνονται το πολύ μέσα σε τρεις μήνες. Η υπουργός Υγείας, ότι θα καθιερωθεί ο θεσμός του οικογενειακού γιατρού. Η υπουργός Παιδείας, ότι θα γενικευθεί το ολοήμερο σχολείο. Και οι τρεις αυτές εξαγγελίες είχαν γίνει και στο απώτερο και στο πρόσφατο παρελθόν, αλλά δεν υλοποιήθηκαν. Διότι απαιτούν πολλούς πόρους, προσωπικό και υποδομές. Είναι αυτονόητο ότι η σημερινή κυβέρνηση βάζει από την πρώτη στιγμή μεγάλα στοιχήματα. Και, επομένως, το κέρδος ή η ζημιά θα είναι εξίσου μεγάλα, ανάλογα με την έκβασή τους.

Ο ίδιος ο πρωθυπουργός κάνει συμβολικές κινήσεις, με σημαντικότερη μέχρι στιγμής την επίσκεψή του σ’ ένα υποκατάστημα του ΙΚΑ, η οποία προβλήθηκε περισσότερο για το γεγονός ότι δεν συνοδευόταν από τις τηλεοπτικές κάμερες. Δεν είναι η πρώτη φορά που γίνεται αυτό και ούτε αυτό είναι το πρωτεύον, εν προκειμένω. Και στο παρελθόν πρωθυπουργοί έκαναν παρόμοιες επισκέψεις χωρίς κάμερες, για να δουν με τα μάτια τους τα προβλήματα, αλλά η συνέχεια δεν ήταν καλή. Τα προβλήματα έμειναν. Επομένως, αυτή η επίσκεψη του πρωθυπουργού δεν θα κριθεί από τις πρόσκαιρες εντυπώσεις (αυτές σε λίγο θα ξεχαστούν), αλλά από το αν οι διαπιστώσεις που έκανε θα αξιοποιηθούν από τους υπουργούς και τις υπηρεσίες τους. Εν κατακλείδι, αν σε εύλογο χρονικό διάστημα (όλοι γνωρίζουν ότι τίποτα δεν μπορεί να γίνει από τη μια μέρα στην άλλη) το ΙΚΑ δεν καταφέρει, τουλάχιστον, να συντομεύσει τον χρόνο των ραντεβού, η αιφνιδιαστική επίσκεψη του Γιώργου Παπανδρέου θα γίνει μπούμερανγκ.

Το είχαμε πει και προεκλογικά: Οσο λιγότερες υποσχέσεις έδιναν τα στελέχη του ΠΑΣΟΚ, τόσο καλύτερα. Γνώριζαν τι θα παραλάμβαναν, δεν είχαν κανένα λόγο να καλλιεργούν μεγάλες προσδοκίες. Το ίδιο ισχύει και σήμερα.Οι διαπιστώσεις και οι εξαγγελίες περισσεύουν στην ελληνική πολιτική σκηνή. Το «πρέπει να…» είναι, διαχρονικά, ψωμοτύρι για τους πολιτικούς. Αρκετά. Η νέα κυβέρνηση έχει κάθε λόγο να αλλάξει αυτή την τακτική. Οι υπουργοί της να μιλάνε όταν θα έχουν έτοιμο κάτι προς υλοποίηση. Ή, ακόμα καλύτερα, όταν θα έχουν να ανακοινώσουν το αποτέλεσμα που έφερε μια απόφασή τους.

Η χρησιμοποίηση των μεθόδων της επικοινωνίας είναι αναπόφευκτη στην πολιτική. Αρκεί να μην την υποκαθιστά. Το πάθημα της κυβέρνησης Καραμανλή, που υποδουλώθηκε στην επικοινωνία, νομίζοντας ότι θα ήταν άτρωτη στο διηνεκές, είναι ένα καλό παράδειγμα προς αποφυγήν. Αν το έχουν συνεχώς στον νου τους οι νέοι κυβερνώντες, έχουν την ελπίδα να πάνε καλύτερα από τους προκατόχους τους.

  • Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΑΡΕΛΙΑ, Ελευθεροτυπία, Παρασκευή 30 Οκτωβρίου 2009
Διαβάστε την δημοσίευση | Make a Comment ( None so far )

Liked it here?
Why not try sites on the blogroll...