Καστριώτης Δημήτρης

Οι παρενέργειες του… δικαίου

Posted on Ιανουαρίου 9, 2010. Filed under: Καστριώτης Δημήτρης | Ετικέτες: |

Oι εκδρομείς των εορτών, οι τελευταίοι των οποίων επιστρέφουν στις πόλεις αυτό το Σαββατοκύριακο, είχαν μαζί με μια ανάσα διαφυγής και την ευκαιρία να εμπλουτίσουν τις εμπειρίες τους περί την πραγματικότητα της ελληνικής οικονομίας. Θα είδαν, λόγου χάριν, εστιατόρια και καφενεία διευθυνόμενα από κατά κύριο (;) επάγγελμα εκπαιδευτικούς, ξενώνες με επιχειρηματίες δημοσίους υπαλλήλους συνεπικουρούμενους από – και καλυπτόμενους υπό- συγγενείς τους, βοηθητικό προσωπικό που απασχολείται ανεπίσημα, μικροεπιχειρήσεις που δεν κόβουν αποδείξεις και ενίοτε δεν έχουν καν θεωρημένα φορολογικά στοιχεία επειδή δεν διαθέτουν ασφαλιστική ενημερότητα, καθώς ουδείς πληρώνει στον ΟΑΕΕ (πρώην ΤΕΒΕ): εύλογο, μια που οι (εμφανιζόμενοι ως) υπεύθυνοι συνήθως έχουν ασφαλιστικό ταμείο από την «κανονική» εργασία τους ή είναι ήδη συνταξιούχοι.

Από μία πλευρά, η ποικιλία και η έκταση αυτής της αφανούς πολυαπασχόλησης επιβεβαιώνουν τις αιτιάσεις περί φοροδιαφυγής: αν αποδιδόταν φόρος επί του συνόλου των πραγματικών συναλλαγών και εισοδημάτων, η δημοσιονομική εικόνα της χώρας θα ήταν πολύ διαφορετική. Αυτή όμως είναι μόνο η μία πλευρά. Η άλλη είναι ότι αυτή η φορολογικώς αχαρτογράφητη πολυπραγμοσύνη στηρίζει την ευημερία μεγάλου μέρους του πληθυσμού, τόσο που δεν ξέρει κανείς ποιο είναι το μικρότερο κακό: η σημερινή διαφυγή της από φόρους και εισφορές ή η τυχόν επιβράδυνσή της εξαιτίας δραστικών μέτρων ελέγχου.

Η εύκολη απάντηση αθροίζει τα θετικά. Και να δουλεύουν οι ξενώνες και τα εστιατόρια και να γίνεται αυτό επισήμως, με καταβολές στο Δημόσιο και στα ασφαλιστικά ταμεία. Δυστυχώς, δεν είναι καθόλου βέβαιον ότι ο ιδανικός συνδυασμός είναι και εφικτός. Ο όγκος της ανεπίσημης οικονομίας καθιστά δύσκολο και δαπανηρό τον εκτεταμένο έλεγχο, που υπονομεύεται άλλωστε από τη συναλλαγή φορολογουμένων και ελεγκτών. Και ακόμη, όσο και αν ακούγεται προσποιητό, τα οικονομικά δεδομένα συνηγορούν ότι πολλές από αυτές τις ανεπίσημες επιχειρήσεις θα γίνονταν αυτομάτως ελλειμματικές και ασύμφορες αν υποχρεούνταν να λειτουργήσουν με τις νόμιμες επιβαρύνσεις. Αν επιχειρούσε κανείς να επιβάλει καθολική καταγραφή της οικονομικής δραστηριότητας, είναι βέβαιον ότι ένα τμήμα της θα αναστελλόταν- και ουδείς μπορεί να προβλέψει με ασφάλεια πόσο σημαντικό θα ήταν αυτό.

Ο σχετικός προβληματισμός δεν συνάδει, ίσως, προς το ιδεατό της δικαιοσύνης που επιτάσσει να φορολογούνται όλοι και όλα (αλλά, ας μη λησμονείται, και να μην οδεύουν τα φορολογικά έσοδα σε προνομιακή σίτιση ημετέρων). Στην οικονομία όμως, όπως σε πλήθος άλλα ζητήματα, ζητούμενο δεν είναι μόνο η δικαιοσύνη, αλλά και η αποτελεσματικότητα, η γάτα και όχι ο αγιασμός. Υπό τις σημερινές περιστάσεις, «γάτα» θα ήταν η επιβολή ενός συστήματος αντικειμενικών τεκμηρίων, που θα φορολογήσει άμεσα και χωρίς πολύπλοκους ελέγχους μέρος της άδηλης δραστηριότητας. Προ του κινδύνου να ελεγχθούν, οι περισσότεροι θα δεχθούν να πληρώσουν αυτό το παραπάνω αρκούμενοι στο… υπόλοιπο. Ετσι και τα έσοδα θα αυξηθούν και η ιδιότυπη οικονομία μας θα εξακολουθήσει να λειτουργεί.

Advertisements
Διαβάστε την δημοσίευση | Make a Comment ( None so far )

«Καπνός» οι παροχές

Posted on Νοέμβριος 4, 2009. Filed under: Καστριώτης Δημήτρης, Οικονομία |

Δημήτρης Καστριώτης | Τετάρτη 4 Νοεμβρίου 2009

Καταιγισμό νέων φόρων… απεργάζεται το υπουργείο Οικονομικών, για μια φορά όμως φαίνεται ότι μεγάλο μέρος της κοινής γνώμης είναι έτοιμο να δεχθεί την επιβάρυνση ως αναπόφευκτη, ακόμη και αν αφορά ήδη υπερφορολογημένα αγαθά μαζικής κατανάλωσης, όπως τα καύσιμα, ο καπνός και τα ποτά. Η δημοσιονομική κατάσταση είναι οικτρή, όλοι αντιλαμβάνονται ότι πρέπει να ενισχυθούν τα δημόσια έσοδα και ο καθοδικός οικονομικός κύκλος προεξοφλεί ότι η άμεση «τονωτική ένεση» θα αναζητηθεί και στην αύξηση των έμμεσων φόρων, παρ΄ ότι οι τελευταίοι είναι κοινωνικά άδικοι.

Η «κατανόηση» συνοδεύεται, όμως, από έναν όρο. Οτι η νέα φορολογία θα συνδυαστεί με γνήσιο πρόγραμμα αναδιάρθρωσης του κράτους, ώστε η εκ νέου λιτότητα να μην αποβεί άγονη (όπως συνέβη με τα προγράμματα εξυγίανσης του 1985-87 και του 1994 και εξής, οι καρποί των οποίων εξανεμίστηκαν στη συνέχεια), αλλά και να μην καταλήξουν οι θυσίες των πολιτών σε σπατάλες και σίτιση ημετέρων, πλουσιοπάροχη ή μη. Η υπομονή του κόσμου είναι συναρτημένη με την πρόοδο στην εξυγίανση του Δημοσίου, όπως και με την εμπέδωση ενός στοιχειωδώς σταθερού νομοθετικού πλαισίου (φορολογικού και οργανωτικού) που θα αποκαταστήσει στην κοινωνία αίσθημα σταθερών κανόνων και ασφάλειας δικαίου.

Αν η κυβέρνηση Παπανδρέου πείσει ότι κινείται προς τις κατευθύνσεις αυτές, μπορεί να γίνουν ανεκτοί όχι μόνον οι έμμεσοι φόροι, αλλ΄ ακόμη και η υπαναχώρηση από προεκλογικές δεσμεύσεις στον βαθμό που θα διευκολύνει το Δημόσιο να πάρει ταμειακές ανάσες. Ο κόσμος άλλωστε δεν είναι (τόσο) ανόητος. Οσο και αν παρασύρεται από τις εντυπώσεις, αντιλαμβάνεται, π.χ., ότι η προκήρυξη των θέσεων γενικών γραμματέων μέσω Διαδικτύου κινείται μεταξύ συμβολισμού και προσχήματος. Πολύ περισσότερο καταλαβαίνει ότι όταν του χορηγείται μισθολογική αύξηση 2% αλλά αναπροσαρμόζονται οι έμμεσοι φόροι, είναι πλέον βέβαιο ότι πρόκειται να «κάψει» όλη την αύξηση σε βενζίνη ή τσιγάρα, η ζήτηση των οποίων δεν μειώνεται εύκολα- και πάντως όχι ανάλογα με την αύξηση της τιμής τους.

Εφόσον, λοιπόν, η κυβέρνηση είναι αναγκασμένη να πορευθεί προς μείωση των ελλειμμάτων, θα ήταν ειλικρινέστερο- και πιθανότατα περισσότερο ευπρόσδεκτο- να παρουσιάσει ένα συνολικό πρόγραμμα εξοικονόμησης, αναβάλλοντας ή και ματαιώνοντας (όπως σωστά έκανε με τα κίνητρα απόσυρσης των παλαιών αυτοκινήτων) ορισμένες παροχές, παρά να εμμένει ότι θα ενισχύσει το χαμηλό εισόδημα επιβαρύνοντας ταυτόχρονα τις τιμές των προϊόντων που αποτελούν σημαντική δαπάνη ακριβώς για τους ασθενέστερους. Στην ίδια γραμμή, θα ήταν προτιμότερο να εγκαταλείψει επί του παρόντος το επίδομα αλληλεγγύης (που θα λάβουν, λόγω αδήλων εισοδημάτων, και αρκετοί μη έχοντες ανάγκη) και να διαθέσει το 1 δισ. ευρώ που θα εισπράξει από τις εξαγγελθείσες έκτακτες εισφορές στην ενίσχυση των εσόδων. Κάτι τέτοιο θα πρόδιδε, ίσως, μειωμένη συνέπεια προς τις προεκλογικές υποσχέσεις. Θα φανέρωνε, όμως, μεγαλύτερη συνοχή σχεδιασμού- και αυτό κυρίως ζητείται σήμερα.

Διαβάστε την δημοσίευση | Make a Comment ( None so far )

Τρόμος χωρίς ερείσματα

Posted on Οκτώβριος 31, 2009. Filed under: Καστριώτης Δημήτρης |

Στη δολοφονική απόπειρα της περασμένης Τρίτης με θύματα νεαρούς αστυνομικούς, τα κόμματα της Αριστεράς διέβλεψαν ο μεν ΣΥΝ «αποπροσανατολισμό της κοινωνίας» και «συντηρητική αναδίπλωσή» της, το δε ΚΚΕ «προβοκατόρικη» δράση που διευκολύνει όσους «επεξεργάζονται σχέδια καταστολής».

Ως προς το πολιτικό αποτέλεσμα, η κριτική είναι βάσιμη. Οι δολοφονικές επιθέσεις του είδους εντείνουν την ανησυχία του μέσου πολίτη, κάνοντάς τον ανεκτικότερο σε μέτρα ελέγχου που διαφορετικά θα προκαλούσαν αντιδράσεις. Οταν κρανοφόροι με αυτόματα όπλα αλωνίζουν σκοτώνοντας, ο κόσμος δεν πολυπροβληματίζεται με τις κάμερες παρακολούθησης- και είδαμε ήδη ότι οι αντιρρήσεις στη χρήση τους έχουν υποχωρήσει αισθητά μετά τις καταστροφές του περασμένου Δεκέμβρη. Από αυτό δεν παρέπεται όμως ούτε ότι η αντίδραση του πληθυσμού οφείλεται σε «αποπροσανατολισμό» ούτε ότι οι φονικές ομάδες είναι «προβοκάτορες». Η επιθυμία της πλειονότητας για ασφάλεια δεν είναι προϊόν πολιτικής παραπλάνησης αλλά γνήσια προτεραιότητα (ακριβώς όπως η χαρά της ευμάρειας δεν είναι πάντα «αλλοτρίωση» αλλά συχνότατα αληθινή ικανοποίηση). Αναλόγως, οι άνθρωποι που υιοθετούν την τυφλή βία δεν είναι πάντα υποκινούμενοι ή παρακρατικοί: μπορεί κάλλιστα να φρονούν αυτό που δηλώνουν, όσο και αν φαίνεται σε εμάς παράλογο ή αποτρόπαιο. Το άμεσο πολιτικό ερώτημα δεν εστιάζεται λοιπόν στον αποπροσανατολισμό ή στην προβοκάτσια αλλά στο κατά πόσον οι σημερινοί ένοπλοι εξτρεμιστές έχουν κάποια πολιτική στήριξη. Η «17 Νοέμβρη», για παράδειγμα, ακόμη και όταν είχε απομακρυνθεί από τον ρόλο του μεταπολιτευτικού τιμωρού, έβρισκε κάποια ερείσματα ανοχής τόσο με τον πολιτικό της λόγο όσο και επειδή τα πλήγματά της, οσοδήποτε αιματηρά, δεν ήταν πάντως ό,τι θα λέγαμε τυφλή φονική βία. Με την πάροδο των ετών και αυτή η ανοχή διαβρώθηκε, με αποτέλεσμα, όταν η οργάνωση εξαρθρώθηκε, να μην έχει πλέον καμία άξια λόγου πολιτική «νομιμοποίηση».

Ο σημερινός ένοπλος εξτρεμισμός χαρακτηρίζεται από αυτό το έλλειμμα ευθύς εξαρχής. Οι επιθέσεις του εμπίπτουν πολύ περισσότερο απ΄ ό,τι οι φόνοι «επωνύμων» στον κλασικό ορισμό της τρομοκρατίας ως δράσης που μετέρχεται τη γενική κατατρομοκράτηση για επίτευξη στόχων, όπως π.χ. η ασυλία των Εξαρχείων. Πέραν αυτού, και οι εποχές είναι διαφορετικές και ο λόγος των εξτρεμιστών, περιορισμένος στην κήρυξη πολέμου κατά της αστυνομίας, εμφανίζεται εντελώς ξένος προς τις αντιλήψεις της συντριπτικής πλειονότητας. Ακόμη και ο ΣΥΝ, μερίδα του οποίου διαβλέπει αστυνομοκρατία και «στοχοποίηση των σκεπτομένων», δεν δείχνει καμία ανοχή προς τους δολοφόνους αστυνομικών.

Αν όμως οι σύγχρονοι οπλοφόροι των πόλεων δεν έχουν πολιτικά ερείσματα, ισχύει πλέον η διαπίστωση του Καρλ Σμιτ ότι μεταπίπτουν από τη σφαίρα του πολιτικού σε εκείνη του κοινού ποινικού δικαίου. Το κράτος έχει ευρύτατα πολιτικά περιθώρια να χρησιμοποιήσει εναντίον τους τις δυνάμεις της ποινικής καταστολής. Και πιθανότατα αυτό θα συμβεί με τη συνειδητή επικρότηση της κοινής γνώμηςόχι χάρη σε υποτιθέμενο «αποπροσανατολισμό» της.

Διαβάστε την δημοσίευση | Make a Comment ( None so far )

Το αίμα και το ΑΕΠ

Posted on Οκτώβριος 29, 2009. Filed under: Καστριώτης Δημήτρης |

Oι εθνικές επέτειοι, καιρό τώρα, δεν είναι ελκυστικό θέμα. Ούτε καν οι «ανεπίσημες», όπως της εξέγερσης του Πολυτεχνείου. Πόσο μάλλον εκείνη της ελληνικής απόρριψης του ιταλικού τελεσιγράφου και του πολέμου που ακολούθησε. Και δεν είναι μόνο οι νεότεροι που αδιαφορούν. Ολοι παρασυρόμαστε από την ατμόσφαιρα του παρόντος και την εντύπωση, βάσιμη ή πεπλανημένη (συχνότερα το δεύτερο), ότι τέτοιου είδους περιστατικά δεν γίνεται να επαναληφθούν σήμερα, ώστε δεν αφορούν πλέον εμάς αλλά μόνο τους ιστορικούς.

Δεν ασπάζομαι την άποψη. Το ότι ζούμε ειρήνη δεκαετιών δεν προεξοφλεί ότι το ενδεχόμενο πολέμου κατέστη αδιανόητο, ούτε υπάρχει εγγύηση ότι σημερινοί εταίροι δεν θα αλληλοσφαγούν αύριο. Εστω όμως. Ας δεχτεί κανείς προς στιγμήν ότι έχουμε δήθεν εισέλθει σε μια νέα ιστορική περίοδο όπου, παρά το πλήθος των όπλων και την καταστρεπτική τους τελειότητα, οι πόλεμοι θα σπανίζουν- και θα αφορούν πάντοτε κάποιους άλλους.

Ακόμη και με μια τέτοια οπτική η μελέτη του πρόσφατου παρελθόντος (γιατί βέβαια το 1940 δεν είναι απώτερο ) παραμένει πολύτιμη- αν μη τι άλλο επειδή βοηθάει να αποκαταστήσει κανείς ένα μέτρο κρίσης για το πόσο πράγματι τραχιές (δεν) είναι οι συνθήκες τού σήμερα.

Δεν περιορίζει κανείς τη ματιά του στον ελληνικό αγώνα στα αλβανικά βουνά. Ολος ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος, όπως κάθε μεγάλος πόλεμος, είναι ένα άθροισμα τεράστιων συλλογικών προσπαθειών. Και αν είναι σήμερα κάπως «μπανάλ» (!) να τις αποτιμήσει κανείς σε εκατομμύρια νεκρούς, καθώς τείνουμε να υιοθετούμε ως μέτρο μάλλον το ΑΕΠ παρά τις ζωές, μπορεί πάντως να αντιληφθεί το μέγεθος των κινητοποιήσεων των κοινωνιών από αυστηρά οικονομικές στατιστικές- όπως ότι η Σοβιετική Ενωση, έχοντας χάσει από τους Γερμανούς εδάφη που παρήγαν το 40% του ΑΕΠ της, εξακολούθησε σε όλη τη διάρκεια του πολέμου να παράγει πολύ περισσότερα όπλα από τη Γερμανία ή ότι οι ΗΠΑ, παρ΄ ότι δεν γνώρισαν πόλεμο στο έδαφός τους, έφτασαν να αφιερώνουν σε πολεμικούς σκοπούς πάνω από το 50% του εθνικού προϊόντος τους.

Η καταγραφή του παρελθόντος λέει και άλλα. Οπως, για παράδειγμα, ότι η κατανάλωση στις δυτικές χώρες έχει αυξηθεί θεαματικά τις τελευταίες δεκαετίες, με αποτέλεσμα όλο και μεγαλύτερο μέρος της να μην αφορά αγαθά πρώτης ανάγκης (προ εικοσαημέρου σχετική μελέτη στη Γαλλία), εξ ου και η άμεση συρρίκνωσή της μέσα σε έναν μήνα από το ξέσπασμα της χρηματοπιστωτικής κρίσης πέρυσι.

Ισον, για να έρθουμε στο παρόν, στο οποίο τόσο είμαστε προσηλωμένοι: η συλλογική προσπάθεια να εξοικονομήσουμε πόρους 2,5% ή 3% του ΑΕΠ δεν είναι τίποτε το τιτάνιο μπροστά σε όσα εμείς και άλλοι έχουμε πετύχει στο παρελθόν με βαρύτατο κόστος. Μπορούμε να το πετύχουμε, και μάλιστα χωρίς να υποφέρουμε ιδιαίτερα. Αρκεί να υπάρξει καθοδήγηση- και να καταλάβουμε ότι δεν γίνεται αλλιώς.

Διαβάστε την δημοσίευση | Make a Comment ( None so far )

Liked it here?
Why not try sites on the blogroll...