Κινήματα

Πολίτες του καναπέ και πολίτες της δράσης;

Posted on 20 Δεκεμβρίου, 2008. Filed under: Αποξένωση, Αστυνομική βία, Διαδηλώσεις, Κινήματα, Κοινωνία, Τηλεόραση | Ετικέτες: |

Tης Mαριάννας Tζιαντζή, Η Καθημερινή, 20/12/2008

Aυτή την εβδομάδα έγιναν τρεις «αντιτηλεοπτικές» εκδηλώσεις. Στο Μοναστηράκι, στην πλατεία, κάποιοι έσπασαν μερικές παλιές τηλεοράσεις, ενώ κάποιοι άλλοι στη Θεσσαλονίκη απομάκρυναν από τη φάτνη του χριστουγεννιάτικου δέντρου του δήμου το πλαστικό θείο βρέφος και στη θέση του τοποθέτησαν μια τηλεοπτική συσκευή.

Όμως, η πιο θεαματική ενέργεια ήταν η σύντομη κατάληψη του στούντιο ειδήσεων της ΝΕΤ. Ανεξάρτητα από το αν μας βρίσκει σύμφωνους ή όχι, η επιχείρηση ήταν καλοσχεδιασμένη και επιτυχημένη, αφού οι άγνωστοί μας νέοι πέτυχαν τον στόχο τους, κοινοποίησαν το μήνυμά τους.

Ας δούμε τα γεγονότα με ψυχραιμία, αποφεύγοντας τα βαριά επίθετα. Δεν πιστεύω ότι από τον ακτιβισμό αυτού του είδους τραυματίζεται η δημοκρατία ή κλονίζεται το σύστημα της κυριαρχίας των ΜΜΕ. Π.χ., περισσότερο έχει σοκάρει την κοινή γνώμη ο τραυματισμός από σφαίρα του μαθητή στο Περιστέρι, παρά τα τρία πανό που υψώθηκαν στο στούντιο της ΝΕΤ. Δεν ήταν «ύπουλη εισβολή», αλλά μάλλον μια βαθμιαία διείσδυση, αφού η εισβολή, σύμφωνα με το λεξικό, σημαίνει «βίαιη και ορμητική είσοδος», ενώ την κατάληψη αποφάσισε μια παρέα άγνωστων (όχι όμως κουκουλοφόρων) νέων και όχι μια «επώνυμη» οργάνωση ή συλλογικότητα. Η ομάδα αυτή πήρε ένα ρίσκο και θα μπορούσε να πληρώσει ακριβά το τίμημα των επιλογών της.

Οι περισσότεροι πολίτες δεν αγανακτούν επειδή το Ραδιομέγαρο της ΕΡΤ δεν έχει μετατραπεί σε φρούριο ούτε ανησυχούν εξαιτίας των ακτιβιστών που διέκοψαν επί 85 δευτερόλεπτα τη ροή του προγράμματος, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι τους θεωρούν παράδειγμα προς μίμηση. Η ίδια ροή της ζωής μας και κυρίως του κοντινού μέλλοντός μας δεν μοιάζει ομαλή – και αυτό κυρίως μας ανησυχεί.

Το σύνθημα που αντίκρισαν οι τηλεθεατές («Σταματήστε να κοιτάτε, βγείτε στους δρόμους») έχει μια πατερναλιστική χροιά, όπως και η χρήση της προστακτικής που θυμίζει διαφημιστικό σλόγκαν («λουστείτε» με το Χ σαμπουάν, «πιείτε» την Ψ μπίρα). Η κύρια αντίθεση στην κοινωνία μας σήμερα δεν είναι ανάμεσα στον καναπέ και τον δρόμο. Πολλοί «καναπεδάτοι» τηλεθεατές βλέπουν τις ειρηνικές διαδηλώσεις με συμπάθεια και ας μη συμμετέχουν οι ίδιοι. Στην απάθεια δεν μας οδηγεί η υπνωτική σαγήνη της τηλεόρασης, αλλά η απογοήτευση από τους πολιτικούς και τα κόμματα, καθώς και ο φόβος, τον οποίο δεν καλλιεργεί μόνο η τηλεόραση, αλλά κυρίως ο σκοτεινός οικονομικός ορίζοντας.

Αυτές τις μέρες η τηλεόραση δεν έδειξε το πιο άσχημο πρόσωπό της, παρά τα τόσα κύματα φλυαρίας, μελοδραματισμού και λαϊκισμού που, εξάλλου, τα συναντάμε όλο τον χρόνο. Η ταύτιση του «εχθρού» με την τηλεόραση είναι κάτι σαν το βουντού, καθώς τρυπάμε με καρφίτσες το κέρινο ομοίωμα γιατί δεν μπορούμε να τα βάλουμε με όσους και όσα πραγματικά μας εξουθενώνουν και μας καταπιέζουν. Παράλληλα, άφθονα παραδείγματα δείχνουν ότι η ίδια η τηλεόραση άνετα αφομοιώνει και τα χάπενινγκ και την κριτική στην τηλεόραση, ακόμη και την πιο ανελέητη.

Διαβάστε την δημοσίευση | Make a Comment ( None so far )

«Διακοσμητικοί» και παροπλισμένοι

Posted on 20 Δεκεμβρίου, 2008. Filed under: Κινήματα, Κοινωνία | Ετικέτες: |

Tης Mαριας Κατσουνακη, Η Καθημερινή, 20/12/2008

«Αν θέλετε να μάθετε τη δεξαμενή απ’ όπου θα προέλθουν τα νέα κοινωνικά κινήματα, παρακολουθήστε την εξέλιξη των πάλαι ποτέ μικροαστών που έγιναν νεόπτωχοι», έγραφαν οι New York Times πριν από ένα μήνα («Κ» 19/11). Το άρθρο κατέγραφε το φαινόμενο στις αναπτυσσόμενες χώρες, συνδέοντας τήν «προς τα κάτω κοινωνική κινητικότητα» με ψυχολογικά συμπτώματα. «Η σημερινή κρίση θα έχει αναμφισβήτητα τον δικό της χαρακτήρα. Πιθανότατα θα οδηγήσει στη δημιουργία μιας νέας δημογραφικής κατηγορίας: τους ανθρώπους που κάποτε ανήκαν στη μεσαία τάξη. Θα πρόκειται για νεόπτωχους, που αναρριχήθηκαν στη μεσαία τάξη την εποχή των παχιών αγελάδων, αλλά στη συνέχεια κατακρημνίσθηκαν και πάλι οικονομικά. Γι’ αυτήν τη νέα τάξη, το χάσμα μεταξύ του βιοτικού επιπέδου που είχαν και αυτού που θα έχουν μετά την κρίση θα είναι τεράστιο και απογοητευτικό».

Οι συχνά αντικρουόμενες, ίσως και αποκλίνουσες, απόψεις και ερμηνείες για τα γεγονότα του Δεκεμβρίου στην Αθήνα συγκλίνουν σε μια τουλάχιστον παράμετρο: ότι ανάμεσα στους διαμαρτυρόμενους μαθητές ήταν και πολλοί γόνοι μεσοαστικών οικογενειών. Ο καθηγητής της Ιστορίας Αντώνης Λιάκος σημειώνει σε άρθρο του στο κυριακάτικο «Βήμα» (14/12): «Σε κάθε χώρα η παγκοσμιοποίηση παράγει περιθωριοποίηση. Στην Ελλάδα πιθανόν να είναι μεγαλύτερη, αγγίζοντας και τους γόνους των μεσαίων στρωμάτων».

Ένας πληθυσμός που ζει χωρίς δίχτυ ασφαλείας, που διαρκώς συμπιέζεται, παρακολουθώντας τις εργασιακές (και όχι μόνο) συνθήκες να χειροτερεύουν. Οι έφηβοι διαδηλώνουν την αντίθεση και τον φόβο τους. Αρθρώνουν λόγο (άλλοτε άμεσο και ειλικρινή, κάποτε ακατέργαστο και μιμητικό), ακούν τη φωνή τους, ακούγεται η φωνή τους. Εχουν κάτι να πουν. Ωριμάζουν.

Το κίνημα διαμαρτυρίας απλώνει. Οι Ευρωπαίοι ηγέτες ανησυχούν και δεν το κρύβουν. Τα προβλήματα της διεθνούς οικονομικής κρίσης είναι κοινά, η διαφθορά και τα σκάνδαλα πλήττουν τις κυβερνήσεις, οι κοινωνίες είναι έτοιμες προς ανάφλεξη.

Η κοινωνιολόγος Κάθριν Νιούμαν αναφέρεται στη «χαμένη τάξη» («missing class») που αριθμεί 57 εκατ. στις ΗΠΑ. «Άνθρωποι που αγωνίζονται και έχουν τις δυνατότητες να ανέβουν κοινωνικά. Αλλά το έδαφος που πατάνε δεν είναι σταθερό: στην πραγματικότητα αρκεί μια απόλυση, η αρρώστια ενός παιδιού, ένα διαζύγιο και πέφτουν κάτω από το όριο της φτώχειας».

Το πρόβλημα όμως δεν είναι πάντα οι υλικές στερήσεις. Η εξάρθρωση της κοινωνικής τους ταυτότητας, η απώλεια των συμβόλων της κοινωνικής τους ευμάρειας, βαραίνουν εξίσου, προκαλούν αντιδράσεις. Οι «χαμένοι» δεν εγκαταλείπουν τα κεκτημένα αμαχητί. Οι μεταβολές προς το χειρότερο, η διαρκής υποβάθμιση, οργανώνει στρατιές δυσαρεστημένων πολιτών σε όλον τον κόσμο. Δεν είναι πλέον μόνο οι μετανάστες, οι άνεργοι, οι στατιστικά φτωχοί που βιώνουν αλλεπάλληλους αποκλεισμούς. Οι μεσοαστοί αναπνέουν ολοένα και με μεγαλύτερη δυσκολία. Βιώνουν την αδυναμία να κερδίσουν το χαμένο έδαφος ως αδικία, υποδέχονται τις συνεχείς «προσβολές» πολιτικές, περιβαλλοντικές, ηθικές, με μεγάλο θυμό. Η ηπιότητα και η ψυχραιμία έχουν υποχωρήσει, το θυμικό και η βία αναβλύζουν από τα γεγονότα, δύσμορφα, ρυπαρά, αποκρουστικά.

Ο Ουγκώ έγραφε στους «Αθλίους» ότι «η πάλη δικαίου και γεγονότος διαρκεί όσο και οι ανθρώπινες κοινωνίες». «Η δουλειά των σοφών είναι να τερματίσουν τη μονομαχία, να αναμείξουν την καθαρή ιδέα με την ανθρώπινη πραγματικότητα, να πετύχουν την ειρηνική διείσδυση του δικαίου στο γεγονός και του γεγονότος στο δίκαιο». Μόνο που οι «άθλιοι» του 19ου αιώνα δεν θα έχουν σχέση με τους εξεγερμένους του 21ου. Δεν περιμένουμε από τους σοφούς να «τερματίσουν τη μονομαχία» Όχι μόνο γιατί ενδεχομένως να μην υπάρχουν στις σύγχρονες κοινωνίες, αλλά και γιατί αν υπάρχουν ουδείς τους αναγνωρίζει και τους υπολογίζει. Ουδείς τους απευθύνει τον λόγο για να προτείνουν ή να δώσουν λύσεις. Είναι «διακοσμητικοί» και παροπλισμένοι. Οσο η μεσαία τάξη βουλιάζει, θα συμπαρασύρει στην πτώση της κάθε έννοια ισορροπίας, δικαίου και υγιούς ευημερίας. Και τότε, τα άκρα θα καλύψουν το κενό.

Διαβάστε την δημοσίευση | Make a Comment ( None so far )

Επόμενες Καταχωρήσεις »

Liked it here?
Why not try sites on the blogroll...