Featherstone Kevin

Ωρα για αλλαγή καθεστώτος;

Posted on Μαΐου 19, 2012. Filed under: Featherstone Kevin |

Tου Kevin Featherstone*Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 13/5/2012

Μήπως κάπως έτσι μοιάζει το ξεκίνημα του Αρμαγεδδώνα; Την ώρα που γράφονταν αυτές οι γραμμές, 21 νεοφασίστες ετοιμάζονταν να καθήσουν στα έδρανα της ελληνικής Βουλής, φορώντας στρατιωτικούς μπερέδες και ορκιζόμενοι πίστη στον αρχηγό. Μπορεί μέσα στη Βουλή να ξεσπάσουν συμπλοκές. Ο ηγέτης των Ανεξάρτητων Ελλήνων μιλάει ανοιχτά για κρέμασμα εκλεγμένων πολιτικών. Οι ηγέτες των παλαιών κομμάτων υποχωρούν και αφήνουν ένα κόμμα που συγκέντρωσε μόλις 17% των ψήφων να ισχυρίζεται ότι κέρδισε τις εκλογές. Μικρά κεντρώα κόμματα πάλεψαν, διατήρησαν την ανεξαρτησία τους, αλλά τελικώς απέτυχαν. (περισσότερα…)

Διαβάστε την δημοσίευση | Make a Comment ( None so far )

Η 13η ώρα σήμανε για την Ελλάδα

Posted on Μαΐου 2, 2010. Filed under: Featherstone Kevin, Uncategorized | Ετικέτες: |

Του Kevin Featherstone*, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 02-05-10

Την εβδομάδα που πέρασε, σήμανε για την Ελλάδα η 13η ώρα, η ενδεκάτη έχει προ πολλού περάσει. Είναι η ώρα της αβεβαιότητας και της ομολογίας της αποτυχίας. Λίγα γνωρίζουμε για το τι πρόκειται να επακολουθήσει τα επόμενα χρόνια. Δεν γνωρίζουμε καν αν η Ελλάδα θα αναγκαστεί να κηρύξει στάση πληρωμών και να βγει από την Ευρωζώνη. Οι διεθνείς αγορές έχουν -φαίνεται- πειστεί ότι κάτι τέτοιο θα συμβεί, είτε εντός των επόμενων μηνών, είτε, το πολύ, μέχρι του χρόνου. Οι αναλυτές στο City του Λονδίνου εκτιμούν ότι η Αθήνα θα χρειαστεί 70 δισεκατομμύρια ευρώ σε βοήθεια φέτος, 60 δισ. του χρόνου και 56 δισ. το 2012. Με αυτό το δεδομένο, στα γραφεία των «hedge fund» δεν διερωτώνται πλέον αν η Ελλάδα θα χρεοκοπήσει, αλλά πότε θα το κάνει.

Υπό μία έννοια μάλιστα, η Ελλάδα έχει ήδη χρεοκοπήσει. Μετά την υποβάθμιση των ομολόγων της στην κατηγορία των «σκουπιδιών», η χώρα έχει επί της ουσίας αποκλειστεί από τις αγορές. Το επταετές ομόλογο των πέντε δισεκατομμυρίων που εξέδωσε πριν από λίγες μόλις εβδομάδες, ήδη έχει προκαλέσει ζημιές 22% στους αγοραστές του. Επομένως, όλοι μιλάνε πια για το διαβόητο «κούρεμα», με το οποίο οι ζημιές ίσως να περιοριστούν.

Η κρίση ρίζωσε στην Αθήνα, αλλά θέριεψε λόγω της συμπεριφοράς του Βερολίνου. Η συμπεριφορά της καγκελαρίου Μέρκελ υπήρξε ακατανόητη. Φαίνεται ότι σκοπός της ήταν να πείσει τις αγορές ότι η Ελλάδα είναι «αποτυχημένο κράτος», το οποίο πρέπει να διαλυθεί εις τα εξ ων συνετέθη και να ξαναχτιστεί από την αρχή – και μάλιστα εν μια νυκτί, εάν αυτό είναι δυνατόν. Ωστόσο, ποτέ δεν ξεκαθάρισε μέχρι ποιου σημείου είναι διατεθειμένη να πιέσει τους Ελληνες. Μολονότι αποδέχθηκε τελικά να δώσει χείρα βοηθείας, η κυβέρνησή της φαίνεται να αγνόησε τις αντοχές των Ελλήνων – το όριο δηλαδή μετά το οποίο θα σημειωθεί κοινωνική έκρηξη. Περιττό να αναφερθεί ότι δεν είναι προς το συμφέρον κανενός να ξεπεραστεί αυτό το όριο. Οι παλινωδίες της Γερμανίας φαίνεται να οδηγούν στο συμπέρασμα ότι θα προτιμούσε στο εξής μία πολύ μικρότερη Ευρωζώνη. Δεν αποκλείεται μάλιστα να αναλογίζεται και το ενδεχόμενο να αποχωρήσει από το κοινό νόμισμα. Με άλλα λόγια, ουδέποτε, τα τελευταία εξήντα χρόνια, δεν ήταν πιο ασαφής και πιο στενόμυαλος ο ευρωπαϊκός προσανατολισμός της Γερμανίας.

Σε ό,τι αφορά την Ελλάδα, το δάνειο που της παρασχέθηκε αντιμετωπίζει επί του παρόντος το θέμα του αποκλεισμού της από τις αγορές, αλλά δεν λύνει το γενικότερο πρόβλημα. Η χώρα εισέρχεται σε περίοδο βαθιάς ύφεσης και οικονομικής δυσχέρειας. Το γεγονός αποδεικνύει πόσο καταιγιστικές μπορεί να είναι οι εξελίξεις στην οικονομία. Μόλις τον περασμένο Φεβρουάριο, οι αναλυτές της Wall Street υποστήριζαν ότι τα «θεμέλια» της ελληνικής οικονομίας είναι στιβαρά και οι προοπτικές ανάπτυξης ευοίωνες, σε σχέση με τα άλλα κράτη της Ευρωζώνης.

Στο εσωτερικό μέτωπο, η κρίση θα έχει επιπτώσεις και στο ελληνικό πολιτικό σύστημα. Πολλοί στρέφουν τα πυρά τους εναντίον των υπουργών που διαχειρίστηκαν την ελληνική οικονομία. Πρόκειται φυσικά για αναμενόμενη ψυχολογική αντίδραση όσων θέλουν να αποποιηθούν τις ευθύνες τους. Οπως έγινε σαφές και από τη συζήτηση της περασμένης Δευτέρας στους «Νέους Φακέλους» της τηλεόρασης του ΣΚΑΪ, με τους κ. Μάνο, Παπαντωνίου και Αλογοσκούφη, ο εκάστοτε υπουργός Οικονομίας στην Ελλάδα οδηγεί ένα όχημα με χαλασμένα όλα του τα βασικά συστήματα, διαβρωμένο από τη μικροδιαφθορά, τις ανελαστικές εργασιακές πρακτικές, τις πελατειακές νοοτροπίες και την πολιτική του ρουσφετιού.

Είναι πλέον καιρός για νέες ιδέες. Μία από αυτές θα ήταν η δημιουργία ενός ανεξάρτητου οργανισμού, όπως το Ινστιτούτο Δημοσιονομικών Μελετών (Institute for Fiscal Studies) στο Λονδίνο, το οποίο θα ελέγχει και θα αξιολογεί τους προϋπολογισμούς και τον σχεδιασμό της εκάστοτε κυβέρνησης. Είναι χαρακτηριστικό ότι το Institute for Fiscal Studies άσκησε την περασμένη εβδομάδα δριμεία κριτική και στα τρία μεγάλα κόμματα της Βρετανίας, διότι αποφεύγουν να ξεκαθαρίσουν προεκλογικά ποιες και πόσες περικοπές θα κάνουν στον προϋπολογισμό τα επόμενα χρόνια. Ενα άλλο σωστό μέτρο θα ήταν η ίδρυση πραγματικά ανεξάρτητης Ελεγκτικής Επιτροπής του Προϋπολογισμού, η οποία θα μελετά αν ο Ελληνας φορολογούμενος παίρνει πίσω σε παροχές όσα δίνει για φόρους και η οποία θα υποδεικνύει τομείς όπου γίνεται σπατάλη πόρων.

Αυτό που πραγματικά συμφέρει την Ευρωζώνη είναι να δώσει τα μέσα και τον χρόνο στην ελληνική κυβέρνηση για να αναλάβει δράση προς την κατεύθυνση των μεταρρυθμίσεων. Η πρόκληση πολιτικής και κοινωνικής κρίσης στην Αθήνα μέσω εξουθενωτικών μέτρων δεν συμβάλλει προς αυτή την κατεύθυνση. Παρά τη διαφαινόμενη συμφωνία για την παροχή δανείου, ο κίνδυνος είναι ότι τα κράτη-μέλη της Ε.Ε. θα αποδειχθούν τόσο αναποτελεσματικά τους επόμενους μήνες, όσο αποδείχθηκαν και τους προηγούμενους. Με άλλα λόγια, προκειμένου να ξεπεράσουμε το καθεστώς αβεβαιότητας, οι Ευρωπαίοι πρέπει επιτέλους να αποκτήσουν αίσθηση του πόσο ρεαλιστικοί είναι πραγματικά οι στόχοι που θέτουν και πόση πίεση μπορούν να αντέξουν οι Ελληνες πριν εκραγούν.

* Ο Kevin Featherstone είναι καθηγητής στο London School of Economics, όπου διευθύνει το Ελληνικό Παρατηρητήριο.

Διαβάστε την δημοσίευση | Make a Comment ( None so far )

Προς έναν ορισμό της κρίσης

Posted on Ιουλίου 27, 2009. Filed under: Featherstone Kevin, Κρίση, Κόμματα, Κοινωνία, Πολιτική |

  • Του Kevin Featherstone*, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 26/07/2009

Ο όρος «κρίση» χρησιμοποιείται όλο και συχνότερα τον τελευταίο καιρό – πολλές φορές μάλιστα και καταχρηστικά. Πριν από έξι μήνες, η Ελλάδα βρισκόταν σίγουρα σε κρίση, καθώς ήλθε αντιμέτωπη με τις χειρότερες ταραχές και διαδηλώσεις των τελευταίων ετών. Εντούτοις, παρότι τα δραματικά αυτά γεγονότα εξαφανίστηκαν από τις οθόνες μας, πολλές από τις συνθήκες που τα προκάλεσαν παραμένουν. Υπό μία έννοια, η Ελλάδα βρισκόταν σε κρίση πολύ πριν από τις ταραχές, από την οποία δεν έχει εξέλθει ακόμα και σήμερα.

Τα αίτια των ταραχών και η σημασία τους διερευνώνται σε μία πρόσφατη έκδοση του Ελληνικού Παρατηρητήριου της Σχολής Οικονομικών και Πολιτικών Επιστημών του Λονδίνου (LSE), με τίτλο «Η Επιστροφή της Πολιτικής του Δρόμου…», η οποία περιέχει τις απόψεις πλειάδας ειδικών. Το ξέσπασμα ήταν τόσο δραματικό επειδή προκλήθηκε από ένα γεγονός που αναθέρμανε πολλές καταπιεσμένες πικρίες. Και επειδή οι αποτυχίες του συστήματος ήταν τόσο πολλές, όπως άλλωστε και τα αιτήματα των εξεγερμένων, δεν μπορούσαν να αντιμετωπιστούν από οποιαδήποτε πολιτική εξαγγελία αλλαγής.

Οι βαθύτερες καταστάσεις που οδήγησαν στις αναταραχές του περασμένου Δεκέμβρη συνεχίζουν να υπάρχουν. Οικονομικά και κοινωνικά, η Ελλάδα είναι «σχισματική». Κάποιοι ανταμείβονται, αλλά το σύστημα αποκλείει και αρνείται ευκαιρίες σε κάποιους άλλους. Δεν πρόκειται για θέμα ταξικής ανισότητας, με τη μαρξιστική έννοια. Ο διαχωρισμός είναι κλαδικός και δημογραφικός.

Τίποτα δεν σκιαγραφεί καλύτερα τις υποβόσκουσες εντάσεις από ό, τι η λειτουργία της εγχώριας αγοράς εργασίας. Εκεί βρίσκονται οι εφιάλτες που στοιχειώνουν τη μελλοντική κοινωνική συνοχή και οικονομική επιτυχία. Τα υψηλά ποσοστά ανεργίας στους νέους έχουν δημιουργήσει μια γενιά νωθρή και χωρίς τις ανταμοιβές που προσφέρει η συστηματική εργασία, κάτι που την εμποδίζει να μπει στην αγορά εργασίας αργότερα. Παράλληλα, σύμφωνα με τις στατιστικές, η Ελλάδα είναι από τις χώρες με τα μεγαλύτερα ποσοστά μακροχρόνιας ανεργίας, χωρίς αυτό να οφείλεται σε έλλειψη δεξιοτήτων από πλευράς εργατικού δυναμικού: ο αριθμός αποφοίτων ανώτερων σχολών που έρχονται αντιμέτωποι με την ανεργία είναι διπλάσιος στην Ελλάδα απ’ ό, τι στον υπόλοιπο ανεπτυγμένο κόσμο. Επίσης, μία κληρονομιά διακρίσεων με βάση το φύλο βάζει την Ελλάδα στην τρίτη θέση της κατάταξης του ΟΟΣΑ, με τις χώρες με το μεγαλύτερο ποσοστό ανεργίας στις γυναίκες και με ένα από τα μικρότερα ποσοστά συμμετοχής γυναικών στην αγορά εργασίας. Για μία σειρά κοινωνικών ομάδων, υπάρχουν αξεπέραστα εμπόδια που αποτρέπουν την εισαγωγή τους στο «σύστημα».

Μία ακόμα έκθεση του LSE που πρόκειται να δημοσιευθεί σύντομα, με θέμα την ευελιξία της αγοράς εργασίας, εξηγεί το πώς το «σύστημα» στην Ελλάδα είναι τελείως κλειστό. Η μελέτη, με συγγραφείς τους Χριστόφορο Πισσαρίδη και Βασίλη Μοναστηριώτη, είναι η πρώτη που εξετάζει τις συνθήκες που επικρατούν στην Ελλάδα, σύμφωνα με τους δείκτες μέτρησης του ΟΟΣΑ. Σύμφωνα με τα ευρήματά της, η Ελλάδα έχει την τέταρτη πιο ισχυρή νομοθεσία προστασίας των θέσεων εργασίας στα τριάντα κράτη-μέλη του ΟΟΣΑ. Ετσι, πέραν του αποκλεισμού των νέων, των γυναικών και των αποφοίτων πανεπιστημίου, το σύστημα προστατεύει προνομιούχες ομάδες εργαζομένων. Σπάνια παρατηρείται τόσο έντονη αντίθεση ανάμεσα στους «εντός» του συστήματος και τους «εκτός» του συστήματος.

Παράλληλα, υπάρχουν σημαντικές ανισορροπίες ανάμεσα σε εκείνους που βρίσκονται ήδη μέσα στο σύστημα. Ο συνδικαλισμένος δημόσιος τομέας, γεμάτος μαχητικότητα για την προστασία των δικαιωμάτων του, είναι ένας τελείως διαφορετικός κόσμος από τους εργαζομένους στις χιλιάδες μικρές ιδιωτικές επιχειρήσεις και τους ελεύθερους επαγγελματίες. Η αναφορά του LSE δείχνει ότι οι Ελληνες ελεύθεροι επαγγελματίες και οι εργαζόμενοι σε ιδιωτικές επιχειρήσεις δουλεύουν περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη κοινωνική ομάδα στην Ευρώπη και είναι υποχρεωμένοι να αποδεχτούν να εργάζονται υπό χειρότερες συνθήκες σε σχέση με τους Ευρωπαίους συναδέλφους τους. Ούτε όμως και η απόδραση από το σύστημα είναι εύκολη: στους περισσότερους δείκτες μέτρησης κινητικότητας, η ελληνική αγορά εργασίας είναι μία από τις πιο άκαμπτες στην Ευρώπη, ενώ τα ιδιαίτερα χαμηλά επιδόματα ανεργίας δεν βοηθούν όσους αλλάζουν δουλειές και βρίσκονται σε μεσοδιάστημα.

Ομως, η έκθεση υποστηρίζει ότι στην άκαμπτη ελληνική αγορά εργασίας υπάρχουν θύλακοι ευελιξίας, όπως τα ωράρια, οι εργασιακές συνθήκες και η μαύρη οικονομία. Αυτά τα χαρακτηριστικά βοηθούν το σύστημα να επιβιώνει, χωρίς όμως να αποδίδει. Η αγορά εργασίας δεν δημιουργεί τις δουλειές που ζητούνται. Αυτό φαίνεται στα υψηλά ποσοστά ανθρώπων που αναγκάζονται να δεχτούν μειωμένο ωράριο αντί για κανονική εργασία, αλλά και στην χαμηλή αντιστοίχιση ικανοτήτων και εργασιών – και, τέλος, στη χαμηλή περιφερειακή κινητικότητα των εργαζομένων, η οποία, σύμφωνα με την έκθεση, μειώνεται ακόμη περισσότερο. Διαδοχικές κυβερνήσεις έχουν δώσει υποσχέσεις για μέτρα σχεδιασμένα για να διευκολύνουν την είσοδο στην αγορά εργασίας, όμως το μέγεθος των δημοσίων δαπανών για τέτοια μέτρα είναι το χαμηλότερο στην Ευρώπη.

Οι κρίσεις άλλοτε οδηγούν σε μεταρρυθμίσεις και άλλοτε όχι. Οι ηγέτες θα πρέπει να δημιουργούν και να εκμεταλλεύονται τις ευκαιρίες που τους προσφέρουν. Η πιθανότητα μεταρρυθμίσεων πάντως εξαρτάται από το πώς ορίζεται μία «κρίση», καθώς από τον ορισμό εξαρτώνται και μέτρα που θα ληφθούν. Ικανότητα διακυβέρνησης σημαίνει να αντιλαμβάνεσαι ποια κρίση χρειάζεται τη δέουσα προσοχή. Η αντιμετώπιση δημοσιονομικών ανισορροπιών μπορεί να είναι ευκολότερη υπόθεση από τη δομική μεταρρύθμιση στην ελληνική οικονομία και κοινωνία. Αυτό είναι και το μάθημα που πήραμε από διαδοχικές ελληνικές κυβερνήσεις. Η πρόκληση που έχει μπροστά της τώρα η Ελλάδα είναι να συνδυάσει μία δέσμη μακροπρόθεσμων λύσεων για την πλειάδα των κρίσεων που αντιμετωπίζει. Το κόστος της απραξίας δεν θα είναι μόνο οικονομικό, αλλά και η ενίσχυση των κοινωνικών εντάσεων και της αποξένωσης.

* Ο Kevin Featherstone είναι καθηγητής στο London School of Economics, όπου διευθύνει το Ελληνικό Παρατηρητήριο.

Διαβάστε την δημοσίευση | Make a Comment ( None so far )

Πρέπει να κυβερνάται έτσι η Ελλάδα;

Posted on Απρίλιος 5, 2009. Filed under: Featherstone Kevin, Ελλάδα, Πρωθυπουργός, Πολιτικό σύστημα, Πολιτική, Πολιτική ευθύνη |

  • Του Kevin Featherstone*, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 05/04/2009

Στο επίκεντρο της λαϊκής αγανάκτησης για τις εκάστοτε κυβερνητικές αποτυχίες βρίσκεται πάντοτε το πρόσωπο του πρωθυπουργού. Η αλήθεια όμως είναι ότι η θέση του αρχηγού της κυβέρνησης υπονομεύεται από ένα συστημικό παράδοξο του ελληνικού πολιτικού συστήματος: οι πρωθυπουργοί είναι συνταγματικά παντοδύναμοι, αλλά θεσμικά αποδυναμωμένοι.

Ενίοτε, κάποιοι πρωθυπουργοί καταφέρνουν να υπερνικούν αυτό το παράδοξο και να προωθούν συγκεκριμένες προτεραιότητές τους. Γεγονός όμως παραμένει ότι το σύστημα υπονομεύει τη διακυβέρνηση της χώρας. Για αυτόν ακριβώς το λόγο, η απογοήτευση της κοινής γνώμης σήμερα θα έπρεπε να καταλήξει σε ένα ερώτημα: πρέπει τελικά να κυβερνάται έτσι η Ελλάδα; Μαζί με τον συνάδελφο Δημήτρη Παπαδημητρίου, έχουμε ξεκινήσει μια μελέτη για τους πρωθυπουργούς της μεταπολίτευσης και τον τρόπο με τον οποίο διοίκησαν τις κυβερνήσεις τους. Σ’ αυτό το άρθρο θα αναφέρω κάποια ενδεικτικά αποτελέσματα από την έρευνά μας.

Μολονότι η κουλτούρα της πρωθυπουργικής ηγεσίας έχει αλλάξει σε αυτά τα χρόνια, το θεσμικό πλαίσιο που διέπει το αξίωμα παραμένει ίδιο, τουλάχιστον ως προς τις θεμελιώδεις αρχές του. Ο τρόπος με τον οποίο κυβέρνησε ο Καραμανλής από το 1974 και μετά ήταν πράγματι μοναδικός, καθώς παρέπεμπε σε άλλες εποχές. Ο Καραμανλής ήταν ο απόλυτος κυρίαρχος του παιχνιδιού και κανείς δεν τολμούσε να τον αμφισβητήσει. Τα υπουργικά συμβούλια θύμιζαν περισσότερο συνάντηση του βασιλιά με τους αυλικούς του και συγκαλούνταν ούτως ή άλλως σπανίως. Στις συναντήσεις αυτές δεν συζητείτο οτιδήποτε. Απλώς ο «βασιλιάς» έδινε οδηγίες. Πραγματική συζήτηση ελάμβανε χώρα μόνο στην Κυβερνητική Επιτροπή, η οποία συγκαλείτο τακτικά με τη συμμετοχή μόνο των πρωτοκλασάτων υπουργών. Το σύστημα αυτό επέτρεπε σ’ έναν βαθμό την ανταλλαγή απόψεων ανάμεσα στον πρωθυπουργό και τους επιτελείς του, αλλά και την εποπτεία του κυβερνητικού έργου, μέσω της προσωπικής εμπλοκής του πρωθυπουργού σε όσα θέματα θεωρούσε πρωτεύουσας σημασίας. Αναμφίβολα, οι κυβερνήσεις Καραμανλή στη δεκαετία του 1970 έχουν να επιδείξουν αξιοθαύμαστα επιτεύγματα.

Ανάμεσα σε αυτά που κληροδότησε η συγκεκριμένη περίοδος όμως ήταν και ένα πολιτικό σύστημα με εγγενείς αδυναμίες. O συντονισμός και η ικανότητα ελέγχου της λειτουργίας της κυβέρνησης παρέμειναν σε εμβρυϊκό στάδιο και τα υπουργεία αφέθηκαν σχεδόν ανεξέλεγκτα. Αποτέλεσμα ήταν η ανάδειξη ενός ανεπαρκούς συστήματος, το οποίο χαρακτηρίζεται από την έλλειψη διαφάνειας και προσφέρει πρόσφορο έδαφος στη διαφθορά.

Στη συνέχεια, ο Παπανδρέου προσπάθησε να εισαγάγει ένα «Προεδρικό» σύστημα διακυβέρνησης (κυρίως με την ίδρυση του γραφείου του πρωθυπουργού, το 1982), χωρίς όμως να επιτύχει τα επιδιωκόμενα αποτελέσματα. Η εσωστρέφεια και ο κατακερματισμός επιδεινώθηκαν, εν μέρει διότι ο κάθε υπουργός προσπαθούσε να αποκτήσει προνομιακή πρόσβαση στο Μαξίμου. Ακολούθησε ο Μητσοτάκης, ο οποίος εξελέγη αποφασισμένος να υπερνικήσει την αδράνεια με την προσωπική του εμπλοκή. Ως εκ τούτου, οι συνεδριάσεις του υπουργικού συμβουλίου και της κυβερνητικής επιτροπής έγιναν πιο συχνές, αλλά οι παρεμβάσεις του ακόμη και σε ζητήματα που αφορούσαν λεπτομέρειες προκάλεσαν αντιδράσεις και σύγχυση στη διαδικασία λήψης αποφάσεων. Ο πλέον προσηλωμένος στη μεταρρύθμιση του συστήματος διακυβέρνησης πρωθυπουργός ήταν ο Σημίτης. Οι συναντήσεις του υπουργικού συμβουλίου έγιναν τακτικές και το σύστημα των διυπουργικών επιτροπών επεκτάθηκε. Είναι άλλωστε γνωστό ότι ο Σημίτης ήλεγχε τις επιδόσεις των υπουργών του σημειώνοντας στο προσωπικό του σημειωματάριο. Είχαμε να κάνουμε και πάλι με έναν αποφασισμένο ηγέτη που κατάφερε πολλά. Παρ’ όλα αυτά, η θεσμοθέτηση εποπτικών μηχανισμών της κυβέρνησης παρέμεινε ημιτελής. Κάποιες διυπουργικές επιτροπές συνεδρίαζαν σπανίως, ενώ η πρόσβαση στα αναλυτικά πρακτικά των υπουργικών συμβουλίων παρέμεινε αποκλειστικό προνόμιο του πρωθυπουργού.

Ολα τα παραπάνω καταδεικνύουν ότι το σύστημα βασίζεται στην προσωπικότητα του κάθε πρωθυπουργού, πολύ περισσότερο απ’ ό,τι σε άλλες δυτικοευρωπαϊκές χώρες. Ενας άνθρωπος όμως δεν είναι ποτέ δυνατόν να ελέγξει το σύστημα. Οι θεσμικές αδυναμίες εδράζονται εν μέρει σε πολιτισμικούς παράγοντες και παρωχημένες πρακτικές. Συνήθως, ο πρωθυπουργός περιστοιχίζεται από έναν κλειστό κύκλο έμπιστων ανθρώπων του και επωμίζεται προσωπικά το βάρος της μάχης εναντίον του γραφειοκρατικού Λεβιάθαν. Το πρόβλημα είναι βεβαίως ότι έτσι καταργείται η διοικητική ιεραρχία, ενώ οι θεσμοί αντιμετωπίζονται με δυσπιστία και υπονομεύονται από τις πελατειακές σχέσεις και την έλλειψη εξειδικευμένου προσωπικού.

Γιατί αποδεχόμαστε αυτόν τον τρόπο διακυβέρνησης της Ελλάδας και τις συστημικές του αδυναμίες; Αυτό το ερώτημα πρέπει άμεσα να συζητηθεί. Κατά τη γνώμη μου, θα έπρεπε να υπάρχει ένα ισχυρότερο κυβερνητικό «κέντρο» (γραμματεία της κυβέρνησης και γραφείο του πρωθυπουργού) το οποίο θα ελέγχει όλα τα υπουργεία και θα αναλύει τα αποτελέσματα των πολιτικών που εφαρμόζουν. Το «κέντρο» αυτό θα εντοπίζει τυχόν προβλήματα στη λειτουργία της κυβέρνησης και θα προτείνει λύσεις. Παράλληλα, τα υπουργεία θα πρέπει να μεταρρυθμίσουν το τρόπο λειτουργίας τους προς την κατεύθυνση της διαφάνειας, μέσω της θέσπισης ενός αποτελεσματικού συστήματος ελέγχου εκτέλεσης των προϋπολογισμών τους. Τέλος, οι πρωθυπουργοί έχουν ανάγκη από εξειδικευμένο προσωπικό συμβούλων.

Τίθεται βεβαίως το ερώτημα αν η κοινωνία θα αποδεχόταν τέτοιες επώδυνες και μακρόπνοες μεταρρυθμίσεις στη λειτουργία του Λεβιάθαν. Θα πρόκειται αναμφίβολα για την απόλυτη δοκιμασία για έναν ηγέτη. Αλλωστε, παρά τις κατηγορίες που κατά καιρούς εξαπολύονται για την ανικανότητα των πρωθυπουργών, η κοινότοπη αλήθεια παραμένει πάντοτε επίκαιρη: η κάθε κοινωνία έχει τους ηγέτες που της αξίζουν.

* O Kevin Featherstone είναι καθηγητής στο London School of Economics, όπου διευθύνει το Ελληνικό Παρατηρητήριο.

Διαβάστε την δημοσίευση | Make a Comment ( None so far )

Liked it here?
Why not try sites on the blogroll...